Ağustos ayının gökyüzünün en zengin olduğu dönem olduğu söylenebilir. Bu dönemde güney yönünde Samanyolu’nun merkezi gökyüzünde en yüksek noktasına ulaşır. Samanyolu kuşağı, güney ufkundan başlayarak kuzeye doğru uzanır. Eğer gökyüzünü karanlık bir yerden izliyorsak, güney yönüne döndüğümüzde bu bölgedeki yıldız zenginliğini rahatça görebiliriz. Akrep ve Yay takımyıldızlarının bulunduğu bu bölgede, çıplak gözle bile fark edilebilecek kadar çok sayıda yıldız, yıldız kümesi ve bulutsu yer alır.
Güneyde ilk dikkati çeken yıldız kırmızımsı rengiyle Antares olur. Akrep’in kalbini simgeleyen Antares, ömrünün sonuna yaklaşmış çok büyük kırmızı dev bir yıldızdır. Antares’i bulduktan sonra Akrep Takımyıldızı kolayca tanınabilir. Akrep’e benzeyen şekli sayesinde onu gökyüzünde bulmak kolaydır. Akrep’in solunda bulunan Yay Takımyıldızı’ysa bir çaydanlığın demliğine benzer. Bu bölgeden yukarı doğru uzanan Samanyolu kuşağı, demlikten dökülen çayın buharına benzetilebilir.
Akşamları hava karardıktan sonra batı yönünde yaz gökyüzünün en parlak yıldızı Arkturus dikkati çeker. Arkturus Çoban Takımyıldızı’nın ve yaz gökyüzünün en parlak yıldızıdır (yine yaz gökyüzünde bulunan Vega ile parlaklıkları çok yakındır). Bir turuncu dev olan Arkturus, yakınlarımızdaki en büyük ve en parlak yıldızlardan biridir. Yıldızın turuncu rengi gözle de ayırt edilebilir. Çoban Takımyıldızı bir dondurma külahına ya da uçurtmaya benzetilir. Takımyıldızı ışık kirliliğinin fazla olmadığı yerlerden seçmek kolaydır.
Hava kararırken güneybatıya doğru baktığımızda Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı olan Spika’yı ufkun hemen üzerinde görebiliriz. Mars da Başak Takımyıldızı’nda yer alıyor. Ancak gezegenin parlaklığının azalmış olması ve ufka çok yakın olması nedeniyle görülmesi zor olabilir. Ayın sonlarına doğru Başak Takımyıldızı havanın kararmasıyla birlikte batıyor olacak.
Kuzey batıya doğru bakarsak, geçtiğimiz aylarda gökyüzünde neredeyse tepede gördüğümüz Büyük Ayı’nın ufkun üzerinde olduğunu görebiliriz. Büyük Ayı Kutupyıldızı’na yani gök kutbuna yakın konumda olduğundan hiçbir zaman batmaz. Ancak yılın belli bir dönemi ufka yakın konumda olur.
Akşam gökyüzünde güneybatıda Oğlak Takımyıldızı yer alır. Çok parlak yıldızlardan oluşmasa da benzer parlaklıktaki yıldızları ve üçgene benzeyen şekliyle takımyıldızı tanımak çok da zor değildir. Ancak ışık kirliliği altında görülmesi zor olabilir.
Doğuya döndüğümüzde gökyüzündeki belirgin şekillerden biri olan ve Kanatlı At Takımyıldızı’nın gövdesini oluşturan Büyük Kare’nin yükselmekte olduğunu görebiliriz. İlerleyen saatlerde bu bölgeden Perseus, Arabacı, Boğa gibi sonbahar takımyıldızlarının, sabaha karşı da Orion ve İkizler gibi kış takımyıldızlarının yükseldiğini göreceğiz.
Kuzeye bakarsak Kraliçe Takımyıldızı’nı kuzeydoğu ufkunun üzerinde görebiliriz. Takımyıldız saatler ilerledikçe gökyüzünde yükselecek. Takımyıldızı W şekli sayesinde tanımak kolaydır. Kuzey batıya doğru ilerleyen Büyük Ayı ise ilerleyen günlerde gökyüzünde alçalacak.
Vega, Deneb ve Altair’in oluşturduğu Yaz Üçgeni gökyüzünde iyice yükselmiş durumda, neredeyse tepede yer alıyor. Yaz Üçgeni, sonbaharın sonlarına kadar akşam gökyüzümüzde yer almaya devam edecek.
Yine tepede, Yaz Üçgeni’nin batısında Herkül Takımyıldızı yer alır. Takımyıldızın dörtgen şeklindeki gövdesi onu tanımayı kolaylaştırır. Bu dörtgen, Vega’dan Arkturus’a giderken, yolun yaklaşık üçte birinde yer alır. Herkül’ün gövdesini bulduktan sonra Herkül’ün bacaklarını ve kollarını bulmak daha kolay olur. Herkül’ün gövdesini oluşturan dörtgenin yıldızlarından batıda bulunan ikisinin arasında, gökyüzünün en parlak küresel yıldız kümesi olan Herkül Kümesi yani M13 yer alır. Küme bir dürbün ya da teleskop için de çok güzel bir hedeftir.
Lagün Bulutsusu (M8)
Gökyüzünün en parlak ikinci bulutsusu (gökyüzünün en parlak bulutsusu Orion Bulutsusu’dur.) olan Lagün Bulutsusu bu sıralar hava karardığında gökyüzündeki en yüksek konumuna ulaşıyor. Güney yönünde ufuktan fazla yükselmeyen bu bölge için en iyi gözlem zamanı ağustos ayı.
Lagün Bulutsusu, Yay Takımyıldızı’nda Samanyolu’nun merkez bölgesi doğrultusunda yer alan büyük ve parlak bir yıldız oluşum bölgesidir. Işık kirliliğinden uzak bölgelerden çıplak gözle bile kolaylıkla seçilir. Bir dürbün içinse çok güzel bir hedef oluşturur.
Lagün Bulutsusu, içindeki sıcak genç yıldızların yaydığı morötesi ışıkla uyarılan hidrojen sayesinde parlar. Bulutsuya kırmızımsı rengini veren de bu ışınımdır. Bulutsunun merkezine yakın konumda, NGC 6530 adlı açık yıldız kümesi yer alır. Bulutsunun özellikle merkez bölgesi bu yıldızlar sayesinde parlar. Bulutsunun önünde görünen koyu bölgeler parlayan gazın ışığını soğuran gaz ve toz bulutlarıdır.
Bulutsuyu gökyüzünde bulabilmek için Yay Takımyıldızı’ndan yararlanılabilir. Gökyüzü karanlıksa takımyıldızın sağ üstünde, yıldızların çok yoğun olduğu bölgede çıplak gözle belli belirsiz görülür. Bir dürbünle gözlem yapılırsa bulutsu çok kolay seçilir.
Perseid Göktaşı Yağmuru
Perseid Göktaşı Yağmuru her yıl 17 temmuz – 24 ağustos tarihleri arasında gerçekleşir. Hemen her yıl olduğu gibi, bu yıl da Perseidler 12/13 Ağustos gecesi en yüksek etkinliğine ulaşacak. Perseidler sırasında, ideal gözlem koşullarında saatte yaklaşık 100 kadar göktaşı görmek mümkün. Ancak bu yıl 12/13 Ağustos gecesinin büyük bölümünde Ay gökyüzünde olacak. O nedenle bu tarihlerde görülebilecek göktaşlarının sayısı çok daha az olacak. İlerleyen günlerde Ay giderek daha geç doğacak. Ay ışığının olumsuz etkilerini azaltmak için sonraki gecelerde de gözlem yapılabilir.
Göktaşı yağmurunun kaynağı Perseus Takımyıldızı’dır. Göktaşları bu takımyıldız sınırlarında kalan bir noktadan kaynaklanıyor olarak görünür. Ancak göktaşlarını görmek için bu doğrultuya bakmak gerekmez. En iyisi yapay ışıkların ve Ay’ın gözünüzü almadığı, gökyüzünün en karanlık bölgesine bakmaktır. Ayrıca, göktaşı yağmurlarının etkinliği genel olarak geceyarısından sonra, sabahın erken saatlerine doğru giderek artar. Bunun nedeni yeryüzünde bulunduğumuz bölgenin Dünya’nın yörüngesinde ilerlediği doğrultuya dönmesidir.
Ağustosta Gezegenler
Merkür ay boyunca sabah gökyüzünde, gün doğumundan önce gökyüzünde. Gözlenebileceği en iyi dönem ayın ortaları. Ağustos’un ilk haftası ve son haftası ufka çok yakın konumda olacağından görülmesi zor. Gezegen Yengeç Takımyıldızı’nda, Arıkovanı Yıldız Kümesi’nin yakınında yer alıyor. Ancak gezegen gün ağarmaya başladığında doğduğu için bu sırada Arıkovanı’nı seçmek zor olabilir. 21 ve 22 Ağustos sabahları çok ince hilal ile Merkür yakın konumda olacaklar.
Venüs geçtiğimiz ay sabah gökyüzündeki en yüksek konumuna ulaşmıştı. Gezegen her geçen gün ufkun üzerinde yavaş yavaş alçalsa da bu ay geçen ayki konumuna çok yakın. Gezegen hava aydınlanmaya başlamadan yaklaşık bir saat önce doğuyor ve hava iyice aydınlanana kadar yaklaşık 2 saat boyunca görülebiliyor.
Gökyüzünün en parlak iki gezegeni Venüs ve Jüpiter ay boyunca yakın konumda olacaklar ve 12 Ağustos’a kadar giderek yakınlaşacaklar. 12 Ağustos’ta iki gezegen çok yakın konumda olacak. Venüs Jüpiter’den daha parlak olduğu için gezegenleri birbirinden ayırt etmek kolay. 12 Ağustos’tan sonra gezegenler birbirinden uzaklaşacak. Günler ilerledikçe Venüs ufkun üzerinde alçalırken Jüpiter yükselmeyi sürdürecek. 20 Ağustos’ta Ay da bu iki gezegene katılacak. Yakınlaşmayı görmek için sabah gündoğumundan iki saat öncesiyle hava aydınlanana kadar olan zaman aralığında gözlem yapmak gerekiyor.
Mars ay boyunda akşamları havanın kararmasıyla birlikte batıyor. Bu nedenle gezegenin görülebileceği süre çok kısa. Parlaklığı da azalmış olduğundan görülmesi zor olabilir. 26 Ağustos’ta Ay ve Mars yakın konumda olacaklar.
Jüpiter sabah gökyüzünde, ayın başlarında gündoğumundan yaklaşık 2,5 saat önce doğuyor. Bu süre ayın sonlarında 4 saate çıkacak. Gezegen 12 Ağustos sabahı Venüs’le çok yakın konumda olacak.
Satürn ayın başlarında hava karardıktan kısa süre sonra doğuyor. Ayın ortalarından sonraysa havanın kararmasıyla birlikte doğmuş oluyor ve tüm gece gökyüzünde yer alıyor. Gezegeni görmek için hava karardığında doğu ufku üzerine bakmak gerekiyor. 12 Ağustos’ta Ay ve Satürn yakın konumda olacaklar.
Alp Akoğlu
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.
