İlkbahar ayları parlak kış takımyıldızlarının batıda gökyüzünü terk etmeye hazırlandığı, yazın simgesi olan yıldızlarınsa doğuda belirmeye başladığı bir dönem. Nisan’da gökyüzünde ilkbahar ve kış aynı anda yaşanır. Akşam hava karardığında Orion, Büyük Köpek, Arabacı ve İkizler gibi kış takımyıldızları batı ufku üzerinde yer alır. Bu takımyıldızların büyük bölümü geceyarısına kadar batmış olur. Bu sırada da ilkbaharı simgeleyen aslan gökyüzünde iyice yükselmiş, yine ilkbaharın simgelerinden biri olan Çoban Takımyıldızı ve bu takımyıldızın ve yaz gökyüzünün en parlak yıldızı Arkturus doğudan yükselir.
Nisan’da gökyüzünün en zengin bölgesi batı yönüdür. Orion, Boğa, Arabacı, İkizler ve Büyük Köpek takımyıldızları bu bölgede yer alır. Bu takımyıldızlar, tüm gökyüzünün en parlak yıldızı olan Sirius da dahil çok parlak yıldız içerir. Günbatımından sonra kısa süreyle görülen Venüs ve İkizler Takımyıldızı’nda yer alan Jüpiter de bu bölgeye zenginlik katıyor.
Nisan ayında hava karardıktan sonra kuzeye doğru bakarsak Büyük Ayı Takımyıldızı’nın gökyüzünde neredeyse tepe noktasına ulaştığını görürüz. Yıl boyunca Kutupyıldızı’nın etrafında dolanan Büyük Ayı, Nisan ve Mayıs aylarında en yüksek konumundadır. Gökyüzünün diğer belirgin takımyıldızlarından biri olan Kraliçe Takımyıldızı (Cassiopeia), ufka yakın bir yerde görülür. Kraliçe, gökyüzünde açık bir W harfini andıran şekliyle kolayca tanınır. Fakat bu dönemde net görebilmek için ufkun açık olması gerekir.
Akşam saatlerinde tam güneye baktığımızda neredeyse hiç parlak yıldız görmeyiz. Solumuzdaki yani doğudaki birkaç parlak yıldız ile sağımızdaki kış takımyıldızlarının yanında bu bölgede dikkat çekici bir takımyıldız bulunmaz. Başımızı biraz yukarı kaldırırsak, gökyüzünde en yüksek konumuna çıkmış olan Aslan Takımyıldızı’nı kolayca tanıyabiliriz. Aslan, gökyüzünde ayırt edilmesi en kolay takımyıldızlardan biridir.
Doğuda, yaz gecelerinin en parlak yıldızı olan Arkturus ile karşılaşırız. Arkturus, Çoban Takımyıldızı’nın en dikkat çeken yıldızıdır ve bu takımyıldız yana eğik duran bir dondurma külahına benzer şekli sayesinde kolayca tanınabilir. Arkturus’un biraz sağında, güneydoğu ufkuna yakın olarak görülen parlak beyaz yıldız Spika’dır. Spika, Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızıdır. Hemen yanında bulunan Karga Takımyıldızı ise gökyüzündeki belirgin dörtgen şekliyle kolaylıkla seçilebilir. Gece yarısına doğru, kuzeydoğu yönünde yaz gökyüzünün parlak ikinci yıldızı Vega belirir. Vega’nın sol tarafında yer alan Deneb da ortaya çıkar ve bu iki yıldız, Altair ile birlikte Yaz Üçgeni’ni oluştururlar.
Gökada Zamanı
Nisan ayı, gözlemciler arasında gökada zamanı olarak bilinir. Bunun nedeni, gecenin büyük bölümünde Samanyolu’nun yoğun ve parlak bölgelerinin gökyüzünde olmayışıdır. Çoğunlukla yaz ve kış aylarında gökyüzünü kat eden ve çok fazla yıldız, gaz ve toz içeren Samanyolu kuşağı, ilkbaharda akşam saatlerinde ufka doğru çekilir ve gece boyunca gökyüzünün büyük bir kısmı görece boş kalır. Bu boşluk aslında gökada açısından zengin bir derin uzay penceresi oluşturur. Özellikle Başak ve Aslan takımyıldızları ve çevresinde çok sayıda gökada bulunur.
Ne var ki gökadaların birçoğu ancak bir teleskopla seçilebilir. İyi gözlem koşullarında birkaçını dürbünle görmek mümkündür. Hatta tam da bu sıralar gökyüzündeki en iyi konumuna ulaşan M81 gökadası deneyimli gözlemciler tarafından çıplak gözle de görülebilir. Büyük Ayı Takımyıldızı sınırları içinde bulunan M81 ve çok yakınındaki M82 gökadaları bir dürbünün, hatta küçük bir teleskobun görüş alanına aynı anda sığar.
Lir Göktaşı Yağmuru
Lir Göktaşı yağmuru 22 Nisan’ı 23 Nisan’a bağlayan gece en yüksek etkinliğine ulaşacak. Lir Göktaşı Yağmuru’nun en yüksek etkinliğine ulaştığı sırada ideal gözlem koşullarında saatte ortalama 20 kadar meteor gözlemlenebilir. Bu yıl Lir Göktaşı Yağmuru sırasında Ay hilal evresinde olacak ve erkenden batacak. Göktaşı yağmurlarının genel olarak geceyarısından sonra etkinliğini artırdığı düşünülürse, Lir Göktaşı Yağmuru gözlemleri bu yıl Ay’dan olumsuz etkilenmeyecek.
Nisanda Gezegenler
Merkür ay boyunca sabah gökyüzünde yer alıyor. Gezegen ayın başlarında Güneş doğmadan yaklaşık bir saat önce doğuyor. Doğu ufkunun açık olduğu yerlerden sabahları gezegeni kısa sürelerle görmek mümkün. İlerleyen günlerde gezegenin ufuktan yüksekliği giderek azalacak. Bu nedenle gezegeni görmek zorlaşacak. 15 Nisan’da çok ince hilal şeklindeki Ay Merkür’ün biraz üzerinde yer alacak.
Venüs akşam gökyüzünde, günbatımından sonra batıda görülebiliyor. Ayın başında havanın kararmasıyla birlikte batıyor. İlerleyen günlerdeyse giderek gökyüzünde yükseliyor ve daha geç batıyor. Parlaklığı sayesinde gezegeni batı ufku üzerinde görmek çok kolay.
Mars sabah gökyüzündeki yavaş yükselişini sürdürüyor. Ayın başlarında Güneş doğmadan önce gezegen ufka çok yakın olduğu ve pek de parlak olmadığı için görülmesi çok zor. Mars, ayın ortalarında ufuktan Merkür’le yaklaşık aynı yüksekliğe ulaşacak. Sonrasında yükselmeyi sürdürecek. Ufkun açık olduğu, havanın temiz olduğu yerlerden Güneş doğmadan yaklaşık yarım saat önce gezegeni görmek mümkün olabilir.
Jüpiter, ayın başında günbatımında gökyüzündeki en yüksek konumunda oluyor. Hava karardıktan sonra gezegeni güneybatı yönünde neredeyse tepeye yakın konumda görmek mümkün. İkizler Takımyıldızı’nda, parlak kış takımyıldızlarının arasındaki gezegeni seçmek kolay. Çünkü gezegen Ay ve Venüs’ten sonra gökyüzündeki en parlak gökcismi. Jüpiter gün geçtikçe daha erken batacak. Ay sonunda geceyarısı civarı batıyor olacak.
Satürn geçtiğimiz ay sabah gökyüzüne geçmişti. Ayın ilk yarısı Güneş’e çok yakın olduğundan gezegeni göremeyeceğiz. Ancak ayın sonlarına doğru dikkatli gözlemciler gezegeni doğu ufkunun üzerinde görebilir. 19, 20 ve 21 Nisan’da Merkür, Mars ve Satürn yakın konumda olacaklar. Ancak bu sırada gezegenler gündoğumundan kısa süre önce ufka çok yakın olacaklar. Bu da onları seçmeyi zorlaştıracak. Bu yakınlaşmayı izlemenin en iyi yolu gündoğumundan yaklaşık yarım saat önce doğu ufkunun hemen üzerine bir dürbünle bakmak.
Hazırlayan: Alp Akoğlu
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.
