İstanbul’da haftalık vefat sayıları

Hareketli görselin üzerine tıklayarak Ocak 2015'ten 21 Ocak 2022'ye kadar İstanbul'da haftalık vefat sayılarındaki değişimi görebilirsiniz. (Grafik: Mesut Erzurumluoğlu)

“Ek ölüm (excess mortality) terimi epidemiyolojide “normal/kriz dışı” koşullar altında beklediğimiz ölüm sayılarının üzerinde saptanan ölüm sayılarını ifade eder. Normalin üzerinde çıkan ölüm sayılarının söz konusu krize bağlı koşullar nedeniyle olduğu düşünülür. Bu veriler uzmanlara tanı yöntemleri, hastalığın seyri ve yaygınlığı konusunda bilgi sağlar.

 

Epidemiyoloji, salgınları inceleyen ama salgınlarla sınırlı olmayan bir bilimdir. Tarihsel olarak salgınların tanımlanması sürecinde ortaya çıkmıştır. Verilerin toplanması ve kaydedilmesi genel olarak enfeksiyon hastalıkları hakkında bilgimizi güçlendirir. Bu veriler, pandemiyi daha iyi yönetebilmek ve önümüzü görebilmek için çok önemlidir. Gelecek yıllarda olacak pandemiler için de çok önemli olacaktır. Pandemi geçip gittikten sonra bunun yararını daha da çok anlayacağız.”

 

Önder Ergönül (Bilim Akademisi üyesi, Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi)


AÇIK VERİ:   İBB Günlük Vefat Sayıları[1]İstanbul Büyükşehir Belediyesi Vefat Sorgulama, https://www.turkiye.gov.tr/istanbul-buyuksehir-belediyesi-vefat-sorgulama | 2015 – 2020 .xlsx .csv.
(Veri setinde sorun varsa [email protected] adresine yazabilirsiniz.)


Grafikteki mavi şeridi 2015-2019 yıllarındaki maksimum ve minimum haftalık ölüm sayıları oluşturuyor. Mavi şeridin içinde/civarında gerçekleşen ölümlerin salgın gibi bir kriz olmadığı durumda beklenen ölüm sayıları olduğunu söyleyebiliriz.  Salgının ağırlaştığı dönemlerde haftalık ölüm sayıları şeritten belirgin şekilde yüksek gerçekleşiyor. 2020 sayıları kırmızı çizgi ve noktalarla, 2021 sayıları siyah çizgi ve noktalarla gösteriliyor, 2022’in ilk haftasında gerçekleşen sayılar büyük siyah nokta ile gösterildi.

Grip (influenza) salgını: Mavi şeridin senenin ilk haftalarında kalınlaşması grip salgınlarıyla ilgili. Başlık görselinde de farklı senelerde grip salgının farklı şiddetlerde gerçekleştiğini görebiliyoruz. 2021’de grip salgını görülmedi. 2022’de ise Omicron salgınıyla birlikte gribe de rastlandığı biliniyor.

Salgının dalgaları

Salgının Türkiye’de başladığı 12 Mart 2020’den beri İstanbul’daki ölüm sayılarında üç belirgin dalga göze çarpıyor. 1. dalga Nisan-Mayıs 2020’de oldu ve tepe noktasında 2015-2019 ortalamasına kıyasla +%60 kadar ek ölüm gerçekleşti.  Kasım 2020’de hızlı bir artışla girdiğimiz 2. dalganın tepe noktasında +%112 fazladan ölüm gerçekleşti. Daha sonra sönümlenen ölüm sayılarında 2021’in sekizinci haftasından itibaren 3. dalga gerçekleşti, bu dalganın tepe noktasında +%86 fazla ölüm gerçekleşti.  Artan vakalar/ölümler sonucunda Türkiye 29 Nisan 2021’de 17 günlük “tam kapanma”ya girdi, 17 Mayıs’ta tam kapanma sona erdi, haftasonu sokağa çıkma yasakları devam etti. 1 Haziran’da kısıtlamalar hafifledi ve 1 Temmuz’da tüm yasaklar kalktı.

Türkiye’de aşılama Ocak 2021’de başladı ve Haziran ortasından itibaren hızlandı. 3 Ocak 2022 itibariyle Türkiye’de genel nüfusun %62’si en az iki doz aşılanmış durumda.[2]Uygulanan aşı dozları ve aşılama oranları, Turcovid aşı izlem ekranı, https://datastudio.google.com/u/0/reporting/d4dd0ecb-c165-4f60-b253-944d4b3f4b06/page/OYZyB

2021’nin tüm kısıtlamaların kalkmış olduğu ikinci yarısı en fazla +%30-40 civarı ek ölümle geçti.

İçinde bulunduğumuz haftalar

  • Yılın ilk birkaç haftası mor şeridin de kalınlığından anlaşılabileceği gibi tipik olarak influenza salgınına bağlı ölümlerin gerçekleştiği haftalar. 2021’de grip salgını olmadı. 2022’de Covid salgınıyla beraber grip vakaları da görüldüğünü biliyoruz.
  • Covid19’un orjinal virüsten çok daha bulaşıcı olan Delta ve Omicron varyantları hayatımızda. Omicron varyantının Delta’dan da daha bulaşıcı olduğundan hızla baskın varyant haline geldiğini biliyoruz. Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği’nin (KLİMİK) bu şartlardaki bağışıklama önerileri için tıklayınız.  

2022’nin 3. haftasında (15-21 Ocak) 2015-2019 ortalamasına kıyasla 541 (+%32) fazladan ölüm (ek ölüm) gerçekleşti. 

Salgının kontrol altında tutulabilmesi için aşıların hatırlatma dozlarının tamamlanması, kapalı alanlarda mecbur olmadıkça bulunulmaması ve havalandırmaya, maske ve mesafeye dikkat edilmesi büyük önem taşıyor.  


Grafiği nasıl okuyacağım? 

Yukarıdaki grafik, 2015-2021 yıllarında İstanbul’daki haftalık vefat sayılarını gösteriyor.

  • 2022 haftalık değerler (büyük siyah nokta)
  • 2021 haftalık değerler (siyah noktalar-siyah çizgi)
  • 2020 yılı için haftalık değerler (kırmızı noktalar-kırmızı çizgi)
  • 2019 vefat sayıları (lacivert noktalar)
  • 2015-2019 ortalamaları (lacivert çizgi)
  • 2015-2019 yılları için haftalık maksimum ve minimum değerler (mor şerit)

Ek ölüm nasıl hesaplanır? 

  • Ek ölüm sayısı, kriz durumunda (tüm nedenlerle) gerçekleşen ölüm sayısının kriz dışı koşullardaki ortalama ölüm sayısıyla kıyaslanmasıdır.[3]Eurostat statistics explained, Excess mortality,  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Excess_mortality_-_statistics Covid19 pandemisinde 2020 ve 2021’deki haftalık ölüm sayılarını 2015-2019 ortalamalarıyla kıyaslıyoruz. Her hafta için haftalık ek ölümü şu şekilde hesaplıyoruz:

Ek ölüm  = 2020 veya 2021 ölüm sayısı  – 2015-2019 ortalama ölüm sayısı


İstanbul’da 2020-2021’de ne kadar ek ölüm gerçekleşti?

2020’de İstanbul’da, 2015-2019 ortalamasına kıyasla gerçekleşen ek ölüm (1 Ocak-31 Aralık) ~ 18550 

2021’de İstanbul’da, 2015-2019 ortalamasına kıyasla gerçekleşen ek ölüm (1 Ocak -31 Aralık) ~ 23380

2022’de İstanbul’da, 2015-2019 ortalamasına kıyasla gerçekleşen ek ölüm (1 Ocak – 21 Ocak) ~ 1450 


Önemli Not: 

  • İBB verisinde geçmiş günlerin vefat sayılarında ufak artışlar olabilmektedir. Açık veri bölümündeki veri setinde her gün için son güncelleme tarihi yazılmıştır.
  • Bu sayfadaki grafik en son 23.01.2022‘de güncellenmiş verilerle oluşturuldu.
  • Grafik 21.01.2021′e kadar olan verileri gösteriyor.

İstanbul’da Covid19’a bağlı resmi ölümlerin sayısı ne kadar?

İstanbul’daki Covid19’a bağlı vefat sayıları Sağlık Bakanlığı’nın haftalık durum raporlarında veriliyordu fakat 25 Ekim 2020’den beri haftalık durum raporları yayınlanmıyor. Dolayısıyla İstanbul için resmi sayıları bilmiyoruz. 

Ek ölüm sayıları Covid19 nedeniyle gerçekleşmiş ve resmi kayıtlara geçmemiş ölümleri mi gösteriyor?

Hayır tam olarak değil. Grafikte görülen Mart-Nisan 2020, Ekim-Aralık 2020 ve Mart-Mayıs 2021’deki ve 2021’in Ağustos aylarından itibaren gerçekleşen yüksek ek ölüm sayılarının salgınla doğrudan veya dolaylı bağlantılı olduğunu biliyoruz. Fakat bu ölümlerin ne kadarının Covid19’la doğrudan ilgili olduğu konusunda daha net bir şey söylemek için tüm Türkiye’deki ölüm sayılarının cinsiyet, yaş, risk faktörleri, yer ve zaman kırılımları da kullanılarak daha detaylı analizinin yapılması gerekir.


Sıkça sorulan sorular

  • Ölüm sayılarında yıldan yıla gerçekleşen doğal artış dikkate alınıyor mu?

Hayır. “Ek ölüm” sayılarını bulurken yaygın tanımı kullanıyoruz yani kriz dönemindeki ölüm sayılarını önceki yılların ortalama ölüm sayılarıyla karşılaştırıyoruz.

  • Neden yalnız İstanbul?

Tüm Türkiye için ve tüm iller için ek ölüm analizinin yapılması önemli fakat zor.

Tüm Türkiye’nin verisi bir kaynakta mevcut değil. 23 ilimiz için benzer bir çalışmayı salgının başından beri Güçlü Yaman yürütüyor. Birçok şehrin belediye sayfalarındaki verileri bir araya getiren Güçlü Yaman bu sonuçları websitesinde paylaşıyor.[4]Türkiye’de fazla ölümler 01.06.2021, https://gucluyaman.com/tr/[5]Türkiye’nin 23 ilinde fazladan ölümler, 15-21 Eylül 2021, https://twitter.com/GucluYaman/status/1441105027095941124?s=20

  • Neden bugüne kadar olan veriler dahil değil?

Verileri İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden temin ediyoruz.[6]İstanbul Büyükşehir Belediyesi Vefat Sorgulama, https://www.turkiye.gov.tr/istanbul-buyuksehir-belediyesi-vefat-sorgulama Sistemde geçmiş günlerin hatta haftaların (en çok da günümüze yakın tarihlerin) sayılarında artışlar olabiliyor.  Bu değişimi minimize etmek için birkaç gün öncesine kadar olan verileri dikkate alıyoruz.

  • Neden günlük değil de haftalık vefat sayıları?

Yedi günlük aralıkları hesaba katıyoruz çünkü günlük veriler çok fazla oynayabilir (büyük kaza vb.) haftalık veriler daha kararlı. Günlük verileri içeren grafiği Turcovid‘in aynı verileri dikkate alan sayfasında görebilirsiniz.[7]İstanbul’da 2015-2021 Yılları Arasında Gerçekleşen Günlük Defin Sayıları, Turcovid19.com, … Devamı

  • Bu grafik/veriler güncellenecek mi?

Grafik Pazartesi günleri güncelleniyor. Veriler her haftasonu bir ay geriye dönük şekilde güncelleniyor. Açık veri başlığı altındaki indirilebilir dosyalarda her gün için verinin ne zaman güncellendiği bilgisi bulunuyor.
İBB Günlük Vefat Sayıları | 2015 – 2020 .xlsx .csv.

  • Bu sayılar İstanbul’da vefat edenlerin sayısı mı yoksa sadece İstanbul’da defnedilenlerin sayısını mı yansıtıyor?

Mezarlıklar Müdürlüğünden temin edilen bu sayılar nerede defnedildiğinden bağımsız olarak İstanbul’da vefat etmiş herkesi kapsıyor.[8]İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun açıklaması bu sayıların İstanbul’da vefat edenlerin sayısı olduğunu belirtiyor, … Devamı

  • Dünyadaki başka ülkelerdeki ek ölüm sayıları nasıl?

Ek ölüm verilerine ulaşabileceğiniz birkaç kaynak:

Veri ediniminde katkıları için Erol Taymaz’a teşekkür ederiz. 

Grafik: Mesut Erzurumluoğlu (Cambridge Üniversitesi, Klinik Tıp, Epidemiyoloji Birimi)
Açıklamalar/veri güncelleme: Defne Üçer Şaylan (Sarkaç editör, [email protected]) Yaprak Özışık (Bilim Akademisi ofisi)


Creative Commons LisansıBu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.


Notlar/Kaynaklar

Notlar/Kaynaklar
1, 6 İstanbul Büyükşehir Belediyesi Vefat Sorgulama, https://www.turkiye.gov.tr/istanbul-buyuksehir-belediyesi-vefat-sorgulama
2 Uygulanan aşı dozları ve aşılama oranları, Turcovid aşı izlem ekranı, https://datastudio.google.com/u/0/reporting/d4dd0ecb-c165-4f60-b253-944d4b3f4b06/page/OYZyB
3 Eurostat statistics explained, Excess mortality,  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Excess_mortality_-_statistics
4 Türkiye’de fazla ölümler 01.06.2021, https://gucluyaman.com/tr/
5 Türkiye’nin 23 ilinde fazladan ölümler, 15-21 Eylül 2021, https://twitter.com/GucluYaman/status/1441105027095941124?s=20
7 İstanbul’da 2015-2021 Yılları Arasında Gerçekleşen Günlük Defin Sayıları, Turcovid19.com, https://datastudio.google.com/embed/u/0/reporting/d4dd0ecb-c165-4f60-b253-944d4b3f4b06/page/QwW2B
8 İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun açıklaması bu sayıların İstanbul’da vefat edenlerin sayısı olduğunu belirtiyor, https://t24.com.tr/haber/imamoglu-son-3-yilin-ayni-donemine-bakildiginda-bu-yil-olum-orani-yuzde-30-35-daha-fazla,875539

6 YORUMLAR