Kasım, gökyüzüne sonbaharın geldiği aydır. Akşam saatlerinde kış takımyıldızları henüz ufkun üzerine çıkmamışken, sonbaharın simgeleri sayılan Kanatlı At, Andromeda, Kraliçe, Perseus, Boğa, Arabacı takımyıldızları ve bu takımyıldızlar kadar belirgin olmayan Balıklar, Koç ve Balina takımyıldızları gökyüzünün doğusuna hakimdir. Hava karardıktan kısa bir süre sonra gökyüzünün en parlak yıldız kümesi olan Ülker doğar. Bu sırada Kapella da onun solunda parlar. Sonrasında da Boğa, Orion ve İkizler doğar. Jüpiter de bu bölgede yer alır. Ayın başlarında geceyarısı Betelgöz, Prokyon ve Sirius’tan oluşan Kış Üçgeni de doğmuş olur.
Kasım başlarında hava kararırken batıya baktığımızda yaz gökyüzünün en parlak yıldızı olan Arkturus’un batmak üzere olduğunu görürüz. Yine bu sırada hafifçe güneybatıya doğru bakarsak Yay Takımyıldızı’nı ve eğer ışık kirliliğinin az olduğu bir gözlem yerindeysek Samanyolu’nun merkez bölgesini burada yine batmak üzere olarak görebiliriz. Ufkun üzerinde Kuzey Tacı ve Herkül Takımyıldızı’nı görebiliriz. Herkül’ün üzerinde de Arkturus’la yaklaşık aynı parlaklıkta olan ve Vega’yı görürüz. İlerleyen saatlerde Vega, Deneb ve Altair’in oluşturduğu Yaz Üçgeni batı ufkunun üzerinde yer alır.
Güneye döndüğümüzde tam karşımızda Oğlak Takımyıldızı yer alır. Yıldızları çok parlak olmadığı için başta seçmek zor olsa da tanıdıktan sonra takımyıldızı gökyüzünde bulmak kolaydır. Oğlak’ın hemen solunda bulunan Kova Takımyıldızı doğrultusunda Satürn yer alır. Satürn’ün altında da bu mevsimde bu bölgedeki en parlak yıldız olan Fomalhaut’u görebiliriz.
Kuzeye döndüğümüzde Büyük Ayı’nın gökyüzündeki en alçak konumuna yaklaştığını görürüz. Birkaç saat içinde gözlem yerindeki ufkun yüksekliğine bağlı olarak takımyıldızın bazı yıldızları ufkun altında kalır. Bu sırada bölgedeki Ejderha, Kral ve Kraliçe takımyıldızları gökyüzünde iyice yükselmiş durumdadır.
Kraliçenin incileri
Gökyüzünün en zengin bölgesi olan Samanyolu’nun merkez bölgesi Yay Takımyıldızı civarında yer alır. Bu bölge yaz aylarında güneyde yükselir. Burada çok sayıda yıldız kümesi ve bulutsu bulunur. Gökyüzü kış aylarında bu kadar zengin olmasa da Samanyolu kuşağının kuzeye doğru uzandığı bölgede yer alan Kral ve Kraliçe takımyıldızları ve civarı da yıldız kümeleri ve bulutsular bakımından zengindir. Üstelik gökyüzünün en güzel bazı bulutsuları bu takımyıldızların sınırında bulunur.
Bu bölgeye yakın bulunan Çift Küme, karanlık bir yerden çıplak gözle kolayca görülebildiği için bu gökcisimlerinin en bilinenidir. Çift Küme’ye çok yakın konumda yer alan Kalp ve Ruh bulutsuları gökyüzünün en güzel bulutsuları arasındadır.
Çift Küme Perseus Takımyıldızı’nda, Kraliçe Takımyıldızı’nın sınırına çok yakın konumda yer alan, birbirine yakın konumda yer alan iki açık yıldız kümesinden oluşur. NGC 869 ve NGC 884 olarak adlandırılan ve yaklaşık 7.500 ışık yılı uzaklıkta bulunan bu genç kümeler, Samanyolu’nun Perseus kolunda yer alır ve aynı bulutsudan oluşmuştur. Her biri yüzlerce mavi-beyaz dev yıldız içerir ve gökyüzünde çıplak gözle bile görülürler. Çift Küme, hem dürbünle hem de teleskopla kuzey gökyüzünün en etkileyici hedeflerinden biridir.
Kalp Bulutsusu Kraliçe Takımyıldızı’nda, Dünya’dan yaklaşık 7.500 ışık yılı uzaklıkta yer alan bir bulutsusudur. Adını, kalp biçimini andıran görünümünden alır. Bulutsunun merkezinde yer alan Melotte 15 adlı genç yıldız kümesi, güçlü yıldız rüzgârlarıyla çevresindeki gazı şekillendirir ve bölgedeki hidrojeni iyonlaştırır. Bu gazın yaydığı ışınım bulutsuya kırmızımsı parlaklığını kazandırır. Kalp Bulutsusu’nun batısında yer alan uzantı, Balık Başı Bulutsusu olarak da bilinir.
Ruh Bulutsusu da tıpkı Kalp Bulutsusu gibi sıcak yıldızların iyonlaştırdığı gazın yaydığı ışınım sayesinde parlar. Bulutsunun içinde çok sayıda genç yıldız ve yıldız kümeleri bulunur. Kalp ve Ruh Bulutsuları birlikte Samanyolu’nun Perseus kolunda uzanan geniş bir yıldız oluşum kompleksinin parçasıdır.
Boğa ve Aslan göktaşı yağmurları
Boğa Göktaşı Yağmuru 12/13 Kasım gecesi, Aslan Göktaşı Yağmuru’ysa 17/18 Kasım gecesi en yüksek etkinliklerine ulaşacak. Her iki göktaşı yağmuru sırasında da normalde saatte 15 kadar göktaşı görülmesi beklenir. Ancak bu Ay’ın durumuna göre azalabilir. Boğa Göktaşı Yağmuru geceyarısı civarı doğacak Ay’dan belli ölçüde etkilenecek. Ancak geceyarısı öncesi gözlem yapmak göktaşı görme olasılığını artıracaktır. Aslan Göktaşı Yağmuru sırasında Ay sabaha karşı doğacağından gözlemlere etkisi az olacak.
Kasım’da gezegenler
Merkür Kasımın ilk yarısında akşam gökyüzünde, güneybatı ufku üzerinde yer alıyor. Gezegen ayın başlarında Güneş battıktan yaklaşık 45 dakika sonra batsa da bu sırada ufka çok yakın olacağından görülmesi zor. İlerleyen günlerde bu giderek daha da zorlaşacak. Gezegen ayın ortalarından sonra sabah gökyüzüne geçecek ve gökyüzünde hızla yükselecek. Ayın son günleri Güneş’ten yaklaşık 1,5 saat önce doğacağı için gezegen sabahları doğu-güneydoğu ufku üzerinde kısa süreliğine görmek mümkün.
Venüs sabah gökyüzünde yer alıyor ve ayın başlarında havanın aydınlanmaya başlamasıyla doğuyor. Gezegen ay boyunca ufkun üzerinde alçalacak. Ayın sonlarına doğru gezegen doğduğunda hava iyice aydınlanmış olacak. Gezegen çok parlak olduğundan doğu ufku açık olan gözlemciler onu kısa süreliğine de olsa görebilirler.
Mars akşam gökyüzünde. Ancak Güneş’ten çok kısa süre sonra, hava henüz kararmadan batıyor. Bu nedenle gezegen bu ay görülemeyecek.
Jüpiter artık gecenin büyük bölümünde gökyüzünde yer alıyor. Gezegen ayın başlarında saat 23:00 civarı, ayın sonlarına doğruysa 21:00 civarı doğmuş oluyor. Gezegen parlak kış yıldızlarının arasında olsa da onlardan belirgin biçimde daha parlak olduğundan gökyüzünde tanınması kolay.
Satürn hava karardığında güneydoğu ufku üzerinde yer alıyor. Pek parlak yıldızın bulunmadığı bir bölgede yer alan gezegeni sarımsı rengi sayesinde tanımak kolay.
Hazırlayan: Alp Akoğlu
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.
