İstanbul’da haftalık vefat sayıları

Hareketli görselin üzerine tıklayarak Ocak 2015'ten 25 Kasım 2021'e kadar İstanbul'da haftalık vefat sayılarındaki değişimi görebilirsiniz. (Grafik: Mesut Erzurumluoğlu)

“Ek ölüm (excess mortality) terimi epidemiyolojide “normal/kriz dışı” koşullar altında beklediğimiz ölüm sayılarının üzerinde saptanan ölüm sayılarını ifade eder. Normalin üzerinde çıkan ölüm sayılarının söz konusu krize bağlı koşullar nedeniyle olduğu düşünülür. Bu veriler uzmanlara tanı yöntemleri, hastalığın seyri ve yaygınlığı konusunda bilgi sağlar.

 

Epidemiyoloji, salgınları inceleyen ama salgınlarla sınırlı olmayan bir bilimdir. Tarihsel olarak salgınların tanımlanması sürecinde ortaya çıkmıştır. Verilerin toplanması ve kaydedilmesi genel olarak enfeksiyon hastalıkları hakkında bilgimizi güçlendirir. Bu veriler, pandemiyi daha iyi yönetebilmek ve önümüzü görebilmek için çok önemlidir. Gelecek yıllarda olacak pandemiler için de çok önemli olacaktır. Pandemi geçip gittikten sonra bunun yararını daha da çok anlayacağız.”

 

Önder Ergönül (Bilim Akademisi üyesi, Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi)


AÇIK VERİ:   İBB Günlük Vefat Sayıları[1]İstanbul Büyükşehir Belediyesi Vefat Sorgulama, https://www.turkiye.gov.tr/istanbul-buyuksehir-belediyesi-vefat-sorgulama | 2015 – 2020 .xlsx .csv.
(Veri setinde sorun varsa [email protected] adresine yazabilirsiniz.)


Grafikteki mavi şeridi 2015-2019 yıllarındaki maksimum ve minimum haftalık ölüm sayıları oluşturuyor. Mavi şeridin içinde/civarında gerçekleşen ölümlerin salgın gibi bir kriz olmadığı durumda beklenen ölüm sayıları olduğunu söyleyebiliriz. Salgının ağırlaştığı dönemlerde haftalık ölüm sayıları şeritten belirgin şekilde yüksek gerçekleşiyor. 2020 sayıları kırmızı çizgi ve noktalarla, 2021 sayıları ise siyah çizgi ve noktalarla gösteriliyor.

12 Mart 2020’den bu yana haftalık ölüm sayılarında üç dalga gerçekleşti. Tüm salgının en yüksek haftalık ölüm sayıları 19-25 Kasım 2020’de gerçekleşmişti.  

Salgının Türkiye’de başladığı 12 Mart 2020’den beri İstanbul’daki ölüm sayılarında üç belirgin dalga göze çarpıyor. 1. dalga Nisan-Mayıs 2020’de oldu ve tepe noktasında 2015-2019 ortalamasına kıyasla +%60 kadar ek ölüm gerçekleşti.  Kasım 2020’de hızlı bir artışla girdiğimiz 2. dalganın tepe noktasında +%112 fazladan ölüm gerçekleşti. Daha sonra sönümlenen ölüm sayılarında  2021’in sekizinci haftasından itibaren 3. dalga gerçekleşti, bu dalganın tepe noktasında +%86 fazla ölüm gerçekleşti.  Artan vakalar/ölümler sonucunda Türkiye 29 Nisan 2021’de 17 günlük “tam kapanma”ya girdi, 17 Mayıs’ta tam kapanma sona erdi, haftasonu sokağa çıkma yasakları devam etti. 1 Haziran’da kısıtlamalar hafifledi ve 1 Temmuz’da tüm yasaklar kalktı.

Türkiye’de aşılama Ocak 2020’de başladı ve Haziran ortasından itibaren hızlandı. 28 Kasım 2021 itibariyle Türkiye’de genel nüfusun %60,2’si en az iki doz aşılanmış durumda.[2]Uygulanan aşı dozları ve aşılama oranları, Turcovid aşı izlem ekranı, https://datastudio.google.com/u/0/reporting/d4dd0ecb-c165-4f60-b253-944d4b3f4b06/page/OYZyB

47. haftada (19-25 Kasım) 2015-2019 ortalamasına kıyasla 592 (+%41) fazladan ölüm (ek ölüm) gerçekleşti. 

2020 sonbaharında ölüm sayıları 43. haftadan itibaren çok hızlı yükselmiş ve pandeminin en yüksek ölüm sayıları 47. haftada gerçekleşmişti. Bu sene geçen seneden farklı olarak en az iki kat daha bulaşıcı olan delta varyantı hayatımızda, dolayısıyla özellikle kapalı alanlarda bulaşma riski çok yüksek fakat aynı zamanda nüfusumuzun yarısından fazlası en az iki doz aşılı ve aşıların özellikle ağır hastalık ve ölüme karşı etkili olduğunu biliyoruz. Salgının kontrol altında tutulabilmesi için özellikle kapalı alanlarda havalandırmaya, maske ve mesafeye dikkat edilmesi, mutlaka iki doz aşının tamamlanması/güncellenmesi büyük önem taşıyor.


Grafiği nasıl okuyacağım? 

Yukarıdaki grafik, 2015-2021 yıllarında İstanbul’daki haftalık vefat sayılarını gösteriyor.

  • 2021 haftalık değerler (siyah noktalar-siyah çizgi)
  • 2020 yılı için haftalık değerler (kırmızı noktalar-kırmızı çizgi)
  • 2019 vefat sayıları (lacivert noktalar)
  • 2015-2019 ortalamaları (lacivert çizgi)
  • 2015-2019 yılları için haftalık maksimum ve minimum değerler (mor şerit)

Ek ölüm nasıl hesaplanır? 

  • Ek ölüm sayısı, kriz durumunda (tüm nedenlerle) gerçekleşen ölüm sayısının kriz dışı koşullardaki ortalama ölüm sayısıyla kıyaslanmasıdır.[3]Eurostat statistics explained, Excess mortality,  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Excess_mortality_-_statistics Covid19 pandemisinde 2020 ve 2021’deki haftalık ölüm sayılarını 2015-2019 ortalamalarıyla kıyaslıyoruz. Her hafta için haftalık ek ölümü şu şekilde hesaplıyoruz:

Ek ölüm  = 2020 veya 2021 ölüm sayısı  – 2015-2019 ortalama ölüm sayısı


İstanbul’da 2020-2021’de ne kadar ek ölüm gerçekleşti?

12 Mart-30 Aralık 2020 tarihleri arasında İstanbul’da 2015-2019 ortalamasına kıyasla toplam 18197 fazla ölüm (ek ölüm) gerçekleşti.

2021’de İstanbul’da gerçekleşen 2015-2019 ortalamasına kıyasla ek ölüm ~ 20310 


Önemli Not: 

  • İBB verisinde geçmiş günlerin vefat sayılarında ufak artışlar olabilmektedir. Açık veri bölümündeki veri setinde her gün için son güncelleme tarihi yazılmıştır.
  • Bu sayfadaki grafik en son 28.11.2021‘de güncellenmiş verilerle oluşturuldu.
  • Grafik 25.11.2021′e kadar olan verileri gösteriyor.

İstanbul’da Covid19’a bağlı resmi ölümlerin sayısı ne kadar?

İstanbul’daki Covid19’a bağlı vefat sayıları Sağlık Bakanlığı’nın haftalık durum raporlarında veriliyordu fakat 25 Ekim 2020’den beri haftalık durum raporları yayınlanmıyor. Dolayısıyla İstanbul için resmi sayıları bilmiyoruz. 

Ek ölüm sayıları Covid19 nedeniyle gerçekleşmiş ve resmi kayıtlara geçmemiş ölümleri mi gösteriyor?

Hayır tam olarak değil. Grafikte görülen Mart-Nisan 2020, Ekim-Aralık 2020 ve Mart-Mayıs 2021’deki ve 2021’in Ağustos aylarından itibaren gerçekleşen yüksek ek ölüm sayılarının salgınla doğrudan veya dolaylı bağlantılı olduğunu biliyoruz. Fakat bu ölümlerin ne kadarının Covid19’la doğrudan ilgili olduğu konusunda daha net bir şey söylemek için tüm Türkiye’deki ölüm sayılarının cinsiyet, yaş, risk faktörleri, yer ve zaman kırılımları da kullanılarak daha detaylı analizinin yapılması gerekir.


Sıkça sorulan sorular

  • Ölüm sayılarında yıldan yıla gerçekleşen doğal artış dikkate alınıyor mu?

Hayır. “Ek ölüm” sayılarını bulurken yaygın tanımı kullanıyoruz yani kriz dönemindeki ölüm sayılarını önceki yılların ortalama ölüm sayılarıyla karşılaştırıyoruz.

  • Neden yalnız İstanbul?

Tüm Türkiye için ve tüm iller için ek ölüm analizinin yapılması önemli fakat zor.

Tüm Türkiye’nin verisi bir kaynakta mevcut değil. 23 ilimiz için benzer bir çalışmayı salgının başından beri Güçlü Yaman yürütüyor. Birçok şehrin belediye sayfalarındaki verileri bir araya getiren Güçlü Yaman bu sonuçları websitesinde paylaşıyor.[4]Türkiye’de fazla ölümler 01.06.2021, https://gucluyaman.com/tr/[5]Türkiye’nin 23 ilinde fazladan ölümler, 15-21 Eylül 2021, https://twitter.com/GucluYaman/status/1441105027095941124?s=20

  • Neden bugüne kadar olan veriler dahil değil?

Verileri İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden temin ediyoruz.[6]İstanbul Büyükşehir Belediyesi Vefat Sorgulama, https://www.turkiye.gov.tr/istanbul-buyuksehir-belediyesi-vefat-sorgulama Sistemde geçmiş günlerin hatta haftaların (en çok da günümüze yakın tarihlerin) sayılarında artışlar olabiliyor.  Bu değişimi minimize etmek için birkaç gün öncesine kadar olan verileri dikkate alıyoruz.

  • Neden günlük değil de haftalık vefat sayıları?

Yedi günlük aralıkları hesaba katıyoruz çünkü günlük veriler çok fazla oynayabilir (büyük kaza vb.) haftalık veriler daha kararlı. Günlük verileri içeren grafiği Turcovid‘in aynı verileri dikkate alan sayfasında görebilirsiniz.[7]İstanbul’da 2015-2021 Yılları Arasında Gerçekleşen Günlük Defin Sayıları, Turcovid19.com, … Devamı

  • Bu grafik/veriler güncellenecek mi?

Grafik Pazartesi günleri güncelleniyor. Veriler her haftasonu bir ay geriye dönük şekilde güncelleniyor. Açık veri başlığı altındaki indirilebilir dosyalarda her gün için verinin ne zaman güncellendiği bilgisi bulunuyor.
İBB Günlük Vefat Sayıları | 2015 – 2020 .xlsx .csv.

  • Bu sayılar İstanbul’da vefat edenlerin sayısı mı yoksa sadece İstanbul’da defnedilenlerin sayısını mı yansıtıyor?

Mezarlıklar Müdürlüğünden temin edilen bu sayılar nerede defnedildiğinden bağımsız olarak İstanbul’da vefat etmiş herkesi kapsıyor.[8]İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun açıklaması bu sayıların İstanbul’da vefat edenlerin sayısı olduğunu belirtiyor, … Devamı

  • Dünyadaki başka ülkelerdeki ek ölüm sayıları nasıl?

Ek ölüm verilerine ulaşabileceğiniz birkaç kaynak:

Veri ediniminde katkıları için Erol Taymaz’a teşekkür ederiz. 

Grafik: Mesut Erzurumluoğlu (Cambridge Üniversitesi, Klinik Tıp, Epidemiyoloji Birimi)
Açıklamalar/veri güncelleme: Defne Üçer Şaylan (Sarkaç editör, [email protected]) Yaprak Özışık (Bilim Akademisi ofisi)


Creative Commons LisansıBu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.


Notlar/Kaynaklar

Notlar/Kaynaklar
1, 6 İstanbul Büyükşehir Belediyesi Vefat Sorgulama, https://www.turkiye.gov.tr/istanbul-buyuksehir-belediyesi-vefat-sorgulama
2 Uygulanan aşı dozları ve aşılama oranları, Turcovid aşı izlem ekranı, https://datastudio.google.com/u/0/reporting/d4dd0ecb-c165-4f60-b253-944d4b3f4b06/page/OYZyB
3 Eurostat statistics explained, Excess mortality,  https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Excess_mortality_-_statistics
4 Türkiye’de fazla ölümler 01.06.2021, https://gucluyaman.com/tr/
5 Türkiye’nin 23 ilinde fazladan ölümler, 15-21 Eylül 2021, https://twitter.com/GucluYaman/status/1441105027095941124?s=20
7 İstanbul’da 2015-2021 Yılları Arasında Gerçekleşen Günlük Defin Sayıları, Turcovid19.com, https://datastudio.google.com/embed/u/0/reporting/d4dd0ecb-c165-4f60-b253-944d4b3f4b06/page/QwW2B
8 İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun açıklaması bu sayıların İstanbul’da vefat edenlerin sayısı olduğunu belirtiyor, https://t24.com.tr/haber/imamoglu-son-3-yilin-ayni-donemine-bakildiginda-bu-yil-olum-orani-yuzde-30-35-daha-fazla,875539

6 YORUMLAR