İstanbul’da haftalık vefat sayıları

Hareketli görselin üzerine tıklayarak Ocak 2015'ten günümüze İstanbul'da haftalık vefat sayılarındaki değişimi görebilirsiniz. (Grafik: Mesut Erzurumluoğlu)

“Ek ölüm (excess mortality) terimi epidemiyolojide “normal/kriz dışı” koşullar altında beklediğimiz ölüm sayılarının üzerinde saptanan ölüm sayılarını ifade eder. Normalin üzerinde çıkan ölüm sayılarının söz konusu krize bağlı koşullar nedeniyle olduğu düşünülür. Bu veriler uzmanlara tanı yöntemleri, hastalığın seyri ve yaygınlığı konusunda bilgi sağlar.

 

Epidemiyoloji, salgınları inceleyen ama salgınlarla sınırlı olmayan bir bilimdir. Tarihsel olarak salgınların tanımlanması sürecinde ortaya çıkmıştır. Verilerin toplanması ve kaydedilmesi genel olarak enfeksiyon hastalıkları hakkında bilgimizi güçlendirir. Bu veriler, pandemiyi daha iyi yönetebilmek ve önümüzü görebilmek için çok önemlidir. Gelecek yıllarda olacak pandemiler için de çok önemli olacaktır. Pandemi geçip gittikten sonra bunun yararını daha da çok anlayacağız.”

 

Önder Ergönül (Bilim Akademisi üyesi, Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi)


AÇIK VERİ:   İBB Günlük Vefat Sayıları | 2015 – 2020 .xlsx .csv.


Grafikteki mor şeridi 2015-2019 yıllarındaki maksimum ve minimum haftalık vefat değerleri oluşturuyor. Bu şeridin içinde/civarında gerçekleşen ölümlerin kriz dışı durumda beklenen ölüm sayıları olduğunu söyleyebiliriz.

2021’in ilk yedi haftasında haftalık vefat sayıları önceki yıllardaki sayıların üzerine çıkmadı. Sekizinci haftadan itibaren İstanbul’da gerçekleşen haftalık ölüm sayıları artmaya başladı. 14. haftada (2-8 Nisan) 2015-2019 ortalamasına kıyasla 705 (+%49) fazladan ölüm gerçekleşti. 

Grafiği nasıl okuyacağım? 

Yukarıdaki grafik, 2015-2021 yıllarında İstanbul’daki haftalık vefat sayılarını gösteriyor.

  • 2021 haftalık değerler (siyah noktalar-siyah çizgi)
  • 2020 yılı için haftalık değerler (kırmızı noktalar-kırmızı çizgi)
  • 2019 vefat sayıları (lacivert noktalar)
  • 2015-2019 ortalamaları (lacivert çizgi)
  • 2015-2019 yılları için haftalık maksimum ve minimum değerler (mor şerit)

Önemli Not: 

  • İBB verisinde geçmiş günlerin vefat sayılarında ufak artışlar olabilmektedir. Açık veri bölümündeki veri setinde her gün için son güncelleme tarihi yazılmıştır.
  • Bu sayfadaki grafik en son 10.04.2021‘de güncellenmiş verilerle oluşturuldu.
  • Grafik 08.04.2021′e kadar olan verileri gösteriyor.

Ek ölüm nasıl hesaplanır? 

  • Ek ölüm sayısı, kriz durumunda (tüm nedenlerle) gerçekleşen ölüm sayısının kriz dışı koşullardaki ortalama ölüm sayısıyla kıyaslanmasıdır.  Covid19 pandemisinde 2020 haftalık ölüm sayılarını 2015-2019 ortalamalarıyla kıyaslıyoruz. Her hafta için haftalık ek ölümü şu şekilde hesaplıyoruz:

Ek ölüm  = 2020 ölüm sayısı  – 2015-2019 ortalama ölüm sayısı


İstanbul’da 2020’de ne kadar ek ölüm gerçekleşti?

12 Mart-30 Aralık tarihleri arasında İstanbul’da 2015-2019 ortalamasına kıyasla toplam 18180 fazla ölüm (ek ölüm) gerçekleşti.


İstanbul’da Covid19’a bağlı ölümlerin sayısı ne kadar?

İstanbul’daki Covid19’a bağlı vefat sayıları Sağlık Bakanlığı’nın haftalık durum raporlarında veriliyordu fakat  25 Ekim’den beri haftalık durum raporları yayınlanmıyor (Kontrol 15.03.2021). Dolayısıyla İstanbul için resmi sayıları bilmiyoruz. 

30 Aralık 2020 itibariyle tüm Türkiye’de Covid19’a bağlı toplam ölüm sayısı 20642.

Ek ölüm sayıları, Covid19 nedeniyle gerçekleşmiş ve resmi kayıtlara geçmemiş ölümleri mi gösteriyor?
Hayır tam olarak değil. Mart-Nisan ayları ve Ekim’den beri gözlenen yüksek ek ölüm sayılarının salgınla doğrudan veya dolaylı bağlantılı olduğu söylenebilir. Bu konuda daha net bir şey söylemek için tüm Türkiye’deki ölüm sayılarının kayıtlı nedenleri, cinsiyet, yaş, risk faktörleri, yer ve zaman kırılımları da kullanılarak daha detaylı analizinin yapılması gerekir.


Sıkça sorulan sorular

  • Ölüm sayılarında yıldan yıla gerçekleşen doğal artış dikkate alınıyor mu?

Hayır. “Ek ölüm” sayılarını bulurken yaygın tanımı kullanıyoruz yani kriz dönemindeki ölüm sayılarını önceki yılların ortalama ölüm sayılarıyla karşılaştırıyoruz. Bakınız “Ek ölüm nasıl hesaplanır?”.

  • Neden yalnız İstanbul?

Tüm Türkiye için ve tüm iller için ek ölüm analizinin yapılması önemli.  Fakat belediyelerin verilerine toplu halde ulaşmak mümkün değil.

Ayrıca Sağlık Bakanlığı Durum Raporları’nda  İBBS-1 bölgeleri içinde sadece İstanbul tekil olarak sunuluyor diğer iller İBBS-1 bölgeleri içinde sunuluyor.  Böylece karşılaştırılmaya elverişli tek il İstanbul. (Durum raporları 25 Ekim 2020’den beri yayınlanmıyor dolayısıyla bu tarihten beri İstanbul’daki Covid19’a bağlı ölüm sayılarını bilmiyoruz).

  • Neden bugüne kadar olan veriler dahil değil?

Verileri İstanbul Büyükşehir Belediyesi‘nden temin ediyoruz. Sistemde geçmiş günlerin hatta haftaların (en çok da günümüze yakın tarihlerin) sayılarında artışlar olabiliyor.  Bu değişimi minimize etmek için bir hafta öncesine kadar olan verileri dikkate alıyoruz.

  • Neden günlük değil de haftalık vefat sayıları?

7 günlük aralıkları hesaba katıyoruz çünkü günlük veriler çok fazla oynayabilir (büyük kaza vb.) haftalık veriler daha kararlı.

  • Bu grafik/veriler güncellenecek mi?

Grafik Pazartesi günleri güncelleniyor. Veriler her haftasonu bir ay geriye dönük şekilde güncelleniyor. Açık veri başlığı altındaki indirilebilir dosyalarda her gün için verinin ne zaman güncellendiği bilgisi bulunmaktadır.
İBB Günlük Vefat Sayıları | 2015 – 2020 .xlsx .csv.

  • Bu sayılar İstanbul’da vefat edenlerin sayısı mı yoksa sadece İstanbul’da defnedilenlerin sayısını mı yansıtıyor?

Mart-Nisan 2020’de İBB verilerinin İstanbul’daki vefatları değil defin sayılarını yansıttığı, karantinalar dolayısıyla şehir dışında defnedilemeyen cenazeler yüzünden ek ölüm sayılarının yüksek olduğu iddia edilmişti.  Bu konuda yapılmış açıklamaları aşağıda bulabilirsiniz. Karantina olmamasına karşın, Eylül itibariyle salgının yayılmasıyla birlikte yeniden yükselen ek ölüm sayıları da bu verilerin İstanbul’da vefat eden herkesi kapsadığını teyit ediyor.

    • İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun açıklaması bu sayıların İstanbul’da vefat edenlerin sayısı olduğunu belirtiyor .
    • Financial Times’ta 5 Mayıs’ta yayınlanan yazıda, yaptıkları araştırmanın İBB’den alınan vefat verisinin İstanbul’da gerçekleşen tüm vefat sayılarını gösterdiğini teyit ettiği belirtiliyor. Araştırmanın hikayesini John Burn-Murdoch’ın Twitter hikayesinde okuyabilirsiniz (İngilizce): https://twitter.com/jburnmurdoch/status/1257694812888862720?s=20
    • 30 Eylül 2020 tarihli Sağlık Bakanlığı basın açıklamasında şu ifade yer alıyor:
      Belediyelerin e-devlet veritabanında da yer alan mezarlık bilgi sisteminde söz konusu ildeki defin sayıları yer alır. Defin raporları ise kişilerin öldüğü ilde verilir. Ölen kişi ya öldüğü ilde veya resmen ikametinin olduğu ilde ya da ailesinin uygun gördüğü ilde, memleketinde defnedilebilmektedir. Üç ayrı yer, üç ayrı il söz konusudur. Belediyelerin verileri kendi illerindeki defin sayılarını ortaya koyar.
  • Dünyadaki başka ülkelerdeki ek ölüm sayıları nasıl?

Ek ölüm verilerine ulaşabileceğiniz birkaç kaynak:

Veri ediniminde katkıları için Erol Taymaz’a teşekkür ederiz. 

Grafik: Mesut Erzurumluoğlu (Cambridge Üniversitesi, Klinik Tıp, Epidemiyoloji Birimi)
Veri güncelleme: Yaprak Özışık (Bilim Akademisi ofisi)
Açıklamalar: Defne Üçer Şaylan (Sarkaç editör, [email protected])


Creative Commons LisansıBu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.


6 YORUMLAR