İstanbul’da haftalık vefat sayıları

Ek-ölüm verisi nedir? – Verilerin önemi

Excess mortality-Ek ölüm” terimi epidemiyolojide “normal/kriz dışı” koşullar altında beklediğimiz ölüm sayılarının üzerinde saptanan ölüm sayılarını ifade eder. Normalin üzerinde çıkan ölüm sayılarının söz konusu krize bağlı koşullar nedeniyle olduğu düşünülür. Bu veriler uzmanlara tanı yöntemleri, hastalığın seyri ve yaygınlığı konusunda bilgi sağlar.

COVID-19 salgını başladığından beri dünyadaki birçok ülkedeki vaka sayıları yapılan PCR testleri ile belirleniyor ve dünya ile paylaşılıyor. Türkiye’de de durum böyle, yani Sağlık Bakanlığı’nın resmi verileri PCR testi pozitif çıkmış vakaları kapsıyor.  Oysaki testin duyarlılığı %50-60 civarında, yani kişi hasta olsa da test bunu yaklaşık % 60 olasılıkla yakalıyor ve hastalar %60 ihtimalle resmi vaka sayısına dahil oluyor. Elbette test pozitif çıkmasa da klinik bulgulara göre hastaya Covid-19 tedavisi uygulanıyor, fakat bu hastalar resmi sayılara dahil olmuyor. Hal böyleyken, yani testin duyarlılığı bu kadar düşük olduğu için vefat sayılarındaki olağandışı artışlar bize çok şey söyleyebilir.

24 Avrupa ülkesindeki ölüm sayılarını düzenli takip eden Avrupa Ölümlülük İzlem Projesi –European Mortality Monitoring Project (Euromomo) verilerine buradan ulaşabilirsiniz.

“Ek ölüm” verileri tüm illerimiz için toplanmalı ve saydam bir şekilde sunulmalıdır. Farklı şekilde tanı konmuş “şüpheli” hasta sayıları, tüm illerimiz için ve yaş/cinsiyet kırılımlarıyla paylaşılması son derece önemlidir.

Türkiye’de genel olarak iyi bir seyir varken, bu ve bunun gibi verilerin şeffaf olarak paylaşılması hem bize hem de dünyada Covid-19 ile yapılan araştırmalara yararlı bilgiler sağlayabilir.

Epidemiyoloji, salgınları inceleyen ama salgınlarla sınırlı olmayan bir bilimdir. Tarihsel olarak salgınların tanımlanması sürecinde ortaya çıkmıştır. Verilerin toplanması ve kaydedilmesi genel olarak enfeksiyon hastalıkları hakkında bilgimizi güçlendirir. Bu veriler, pandemiyi daha iyi yönetebilmek ve önümüzü görebilmek için çok önemlidir. Gelecek yıllarda olacak pandemiler için de çok önemli olacaktır. Pandemi geçip gittikten sonra bunun yararını daha da çok anlayacağız.

Önder Ergönül
Haziran 2020
Bilim Akademisi üyesi,  VKV Sağlık Kuruluşları-Enfeksiyon Hastalıkları Bölümü


İstanbul’daki ek-ölüm sayıları

Yukarıdaki grafik, 2015-2020 yıllarında İstanbul’daki haftalık vefat sayılarını gösteriyor.

2015-2019 yılları için haftalık maksimum ve minimum değerler (mor şerit), ve 2020 yılı için haftalık değerler (kırmızı) gösteriliyor. 2020’deki yüzdelik değişimler 2015-19 arasındaki haftaların vefat sayısı ortalamasına göre hesaplandı.

En son 20.09.2020 tarihinde güncellenmiş yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi 11 Mart-15 Eylül tarihleri arasında İstanbul’da 2015-2019 ortalamasına kıyasla toplam 6380 ek ölüm gerçekleşti.

Sağlık Bakanlığı’nın resmi verilerine göre 30 Ağustos 2020 itibariyle İstanbul’da COVID-19’a bağlı toplam vefat sayısı 2865 Kaynak: 24.08.2020-30.08.2020 Durum Raporu. 30 Ağustos’tan sonra güncel Durum Raporu yayınlanmadı.


AÇIK VERİ:  İBB Günlük Vefat Sayıları | 2015 – 2020 .xlsx .csv.
Önemli Not: Bu sayfadaki grafik iki haftada bir güncellendiğinden veri setindeki son güncellemeler grafiğe yansımamış olabilir.


  • Ek ölüm sayıları Covid19’dan nedeniyle gerçekleşmiş ve resmi kayıtlara geçmemiş ölümleri mi gösteriyor?  Hayır tam olarak değil. Özellikle Mart ve Nisan aylarında net olarak görülen artışın salgınla doğrudan veya dolaylı bağlantılı olduğu söylenebilir. Bu konuda net bir şey söylemek için tüm Türkiye’deki ölüm sayılarının cinsiyet, yaş, risk faktörleri, yer ve zaman kırılımları da kullanılarak daha detaylı analizinin yapılması gerekir.
  • Ölüm sayılarında yıldan yıla gerçekleşen doğal artış dikkate alınıyor mu? Hayır. “Ek ölüm” sayılarını bulurken yaygın tanımı kullanıyoruz yani kriz dönemindeki ölüm sayılarını önceki yılların ortalama ölüm sayılarıyla karşılaştırıyoruz.
  • Neden yalnız İstanbul? Tüm Türkiye için ek ölüm sayılarının çalışılması salgını daha iyi anlamamız için çok önemli olmasına karşın bu veriler toplu halde mevcut değil. Başka iller için yapılan farklı çalışmalar var. (Örneğin: https://twitter.com/GucluYaman/status/1302844046474440705?s=20)
  • Neden bugüne kadar olan veriler dahil değil? Verileri İstanbul Büyükşehir Belediyesi‘nden temin ediyoruz. Sistemde geçmiş günlerin hatta haftaların sayılarında artışlar olabiliyor.  Özellikle son haftanın verilerinde daha sonra ufak artışlar olabilir. Bu değişimi minimize etmek için bir hafta öncesine kadar olan verileri dikkate alıyoruz.
  • Neden günlük değil de haftalık vefat sayıları? 7 günlük aralıkları hesaba katıyoruz çünkü günlük veriler çok fazla oynayabilir (büyük kaza vb.) haftalık veriler daha kararlı.
  • Bu grafik güncellenecek mi? Grafik ve veriler iki haftada bir Pazartesi günleri güncelleniyor.
  • Buradaki sayılar İstanbul’da vefat edenlerin sayısı mı yoksa sadece İstanbul’da defnedilenlerin sayısını mı yansıtıyor? İBB Beyaz Masa’dan doğrudan bir yanıt alamasak da bu verilerin İstanbul’da vefat edenlerin verisi olduğu aşağıdaki kaynaklarda teyit ediliyor.
  • Dünyadaki ek ölüm verilerine ulaşabileceğiniz birkaç kaynak:

Veri ediniminde destekleri için Erol Taymaz ve Yaprak Özışık’a teşekkürler. 

Grafik: Mesut Erzurumluoğlu (Cambridge Üniversitesi, Klinik Tıp, Epidemiyoloji Birimi)
Açıklama: Defne Üçer Şaylan (Sarkaç editör, [email protected])

2 YORUMLAR