Yılın bu dönemi gökyüzünün en zengin olduğu dönemdir. Güneyde Samanyolu’nun merkezi gökyüzünde yükselir. Samanyolu kuşağının geri kalanı da güney ufkundan başlayarak kuzeye doğru uzanır. Işık kirliliğinin olmadığı bir yerde gökyüzünde güneye bakarsak bu bölgedeki yıldız zenginliğini hemen fark etmek mümkün. Akrep ve Yay takımyıldızlarının da bulunduğu bu bölgede çok sayıda yıldız, yıldız kümesi ve bulutsu yer alır.
Güneyde ilk dikkati çeken yıldız kırmızımsı rengiyle Antares’tir. Akrep’in kalbini simgeleyen Antares, ömrünün sonuna yaklaşmış çok büyük kırmızı dev bir yıldızdır. Antares’i bulduktan sonra Akrep Takımyıldızı, Akrep’e benzeyen şekli sayesinde çok zorlanmadan seçilebilir. Akrep’in solunda bulunan Yay Takımyıldızı’ysa bir çaydanlığın demliğine benzer. Bu bölgeden yukarı doğru uzanan Samanyolu kuşağı, demlikten dökülen çayın buharına benzetilir.
Akşamları hava karardıktan sonra batı yönündeki en parlak yıldız aynı zamanda yaz gökyüzünün en parlak yıldızı da olan Arkturus’tur (aynı anda gökyüzünde bulunan Vega ile parlaklıkları çok yakındır). Bir turuncu dev olan Arkturus, yakınlarımızdaki büyük ve parlak yıldızlardan biridir. Yıldızın turuncu rengi gözle de ayırt edilebilir. Çoban Takımyıldızı bir dondurma külahına ya da uçurtmaya benzetilir. Takımyıldızı ışık kirliliğinin fazla olmadığı yerlerden seçmek kolaydır.
Başak Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı olan Spika hava yeni karardığında ufkun hemen üzerinde yer alır. Ayın sonlarına doğru Başak Takımyıldızı havanın kararmasıyla birlikte batıyor olacak. Bu günlerde Venüs de Başak Takımyıldızı’nın hemen altında yer alıyor ve Spika ile yakın konumda.
Geçtiğimiz aylarda gökyüzünde neredeyse tepede gördüğümüz Büyük Ayı’nın kuzeybatı ufkunun üzerinde olduğunu görebiliriz. Büyük Ayı Kutupyıldızı’na yani gök kutbuna yakın konumda olduğundan hiçbir zaman batmaz. Ancak yılın belli bir dönemi ufka yakın konumda olur. Önümüzdeki birkaç ay içinde takımyıldız bu nedenle ufka yakın konumda olacak.
Doğuya döndüğümüzde gökyüzündeki belirgin şekillerden biri olan ve Kanatlı At Takımyıldızı’nın gövdesini oluşturan Büyük Kare’nin yükselmekte olduğunu görebiliriz. İlerleyen saatlerde bu bölgeden Perseus, Arabacı, Boğa gibi sonbahar takımyıldızlarının, sabaha karşı da Orion ve İkizler gibi kış takımyıldızlarının yükseldiğini göreceğiz.
Kuzeye bakarsak Kraliçe Takımyıldızı’nı kuzeydoğu ufkunun üzerinde görebiliriz. Takımyıldız saatler ilerledikçe gökyüzünde yükselecek. Takımyıldızı W şekli sayesinde tanımak kolaydır. Kuzeybatıya doğru ilerleyen Büyük Ayı ise ilerleyen günlerde gökyüzünde alçalacak.
Vega, Deneb ve Altair’in oluşturduğu Yaz Üçgeni neredeyse tepede yer alıyor. Yaz Üçgeni, sonbaharın sonlarına kadar akşam gökyüzümüzde yer almaya devam edecek.
Yaz Üçgeni’nin batısında Herkül Takımyıldızı yer alır. Takımyıldızın dörtgen şeklindeki gövdesi onu tanımayı kolaylaştırır. Bu dörtgen, Vega’dan Arkturus’a giderken, yolun yaklaşık üçte birinde yer alır. Herkül’ün gövdesini bulduktan sonra Herkül’ün bacakların ı ve kollarını bulmak daha kolay olur.
Messier Albümü
Messier Albümü, 110 gök cisminden oluşan, günümüzde amatör gökyüzü gözlemcilerinin en çok gözlemledikleri gök cisimlerini kapsayan, yıldız kümeleri, bulutsular ve gökadalardan oluşan bir listedir. 1730 – 1817 yılları arasında yaşamış olan Fransız gök bilimci Charles Messier özellikle kuyrukluyıldızlarla ilgileniyordu. Teleskopla bakıldığında kuyrukluyıldız gibi görünen ama onlardan farklı olarak zamanla yer değiştirmeyen bulutsu yapıları fark etti ve bunların kuyrukluyıldızlarla karışmaması için bir liste hazırlamaya başladı. Liste hem Messier’in hem de meslektaşı Pierre Méchain’in yeni keşifleriyle giderek genişledi. Bu cisimlerin bir bölümü de çok daha eski dönemlerden beri bilinen gökcisimleriydi.
Messier Albümü, çıplak gözle ya da görece küçük bir teleskopla görülebilen cisimlerden oluştuğu için amatör gökbilimciler için güzel bir kaynak oldu. Günümüzde bu cisimlere olan ilgi devam ediyor ve bu cisimler hala en çok gözlemlenen gökcisimleri arasında yer alıyor.
Gökyüzünün en zengin bölgesi olduğu için, Messier Albümü’ndeki cisimlerin önemli bir bölümü Samanyolu’nun merkez bölgesinin yer aldığı Akrep ve Yay takımyıldızları sınırlarında ve bu bölgenin çevresinde bulunuyor. Bu cisimlerin bazısını çıplak gözle ya da basit bir dürbünle görmek olası.
Messier Kataloğunda yer alan gökcisimleri M simgesiyle adlandırılıyor.
M7, çıplak gözle kolayca görülebilen en parlak açık yıldız kümelerinden biridir ve geniş bir alana yayılmıştır. Yaklaşık birkaç yüz yıldızdan oluşan bu küme, görece genç yıldızlar içerir. Kümenin geniş yapısı, yıldızların birbirine gevşek şekilde bağlı olduğunu gösterir ve bu durum açık kümelerin zamanla dağılma eğiliminde olduğunu ortaya koyar. Parlaklığı ve büyüklüğü nedeniyle binlerce yıldır bilinen bir gökcismidir.
Lagün Bulutsusu olarak da adlandırılan M8, yıldız oluşumunun aktif olarak devam ettiği büyük bir bulutsudur. İçinde genç yıldızlar ve yoğun gaz bulutları bulunur. Bulutsunun parlaklığı, içindeki sıcak yıldızların yaydığı morötesi ışınımın gazı iyonize etmesiyle oluşur. Adını, iç yapısında görülen karanlık toz şeritlerinin bulutsuyu ikiye ayıran bir “lagün” görünümü oluşturmasından alır.
M22, gökyüzündeki en parlak küresel yıldız kümelerinden biridir ve Dünya’ya görece yakın konumdadır. Yüz binlerce yaşlı yıldız içerir ve bu yıldızlar galaksinin erken dönemlerinde oluşmuştur. Kümenin merkezi yoğun olmakla birlikte dış bölgeleri daha gevşek bir yapıdadır.
12 Ağustos tam Güneş tutulması
Yılın en önemli gök olaylarından biri olan tutulmada Ay, Güneş’i tamamen örtecek. Güneş’in parlak yüzeyi örtüldüğü için normalde görülemeyen taç katmanı yani Güneş’in dış atmosferi çıplak gözle gözlemlenebilir hâle gelecek. Tam tutulma Grönland, İzlanda ve İspanya’dan geçen bir şerit üzerinden görülebilecek. Tam tutulma şeridi dışında kalan bazı bölgelerdense tutulma parçalı tutulma olarak izlenebilecek. Bu bölgeler Avrupa’nın büyük bölümünü, Afrika’nın kuzeybatısını, Kuzey Amerika’nın ve Asya’nın kuzeyini kapsıyor. Bu tutulmanın hiçbir evresi ülkemizden izlenemeyecek.
27-28 Ağustos parçalı Ay tutulması
Bu tutulma bu yıl ülkemizden görülebilen tek tutulma olacak. Tutulma sırasında Ay Dünya’nın gölge konisine tam olarak girmeyecek, bir bölümü yarıgölge içinde kalacak. Bu nedenle de Ay’ın tam tutulmaya özgü bakır kırmızısı rengi olmayacak. Tutulma Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Afrika ve Asya’nın batısından görülebilecek. Tutulma ülkemizde sabaha karşı görülebilecek. Yarıgölge tutulma saat 04:24’te, Parçalı tutulmaysa 05:34’te başlayacak. Ay, parçalı tutulma başlangıcında Dünya’nın gölge konisine girmeye başlayacak. Ancak Ay’ın en çok örtüleceği tutulma ortası aşamasına gelmeden Ay batacak.
Perseid göktaşı yağmuru
Perseid Göktaşı Yağmuru her yıl 17 temmuz – 24 ağustos tarihleri arasında gerçekleşir. Hemen her yıl olduğu gibi, bu yıl da Perseidler 12/13 Ağustos gecesi en yüksek etkinliğine ulaşacak. Perseidler sırasında, ideal gözlem koşullarında saatte yaklaşık 100 kadar göktaşı görmek mümkün. Bu yıl Ay 12 Ağustos’ta yeniay evresinde olacak. Yani gece boyunca hiç görünmeyecek. Bu bakımdan eğer ışık kirliliğinin olmadığı bir yerden gözlem yapılırsa ideale yakın koşulları oluşturmak mümkün olabilir.
Göktaşı yağmurunun kaynağı Perseus Takımyıldızı’dır. Göktaşları bu takımyıldız sınırlarında kalan bir noktadan kaynaklanıyor olarak görünür. Ancak göktaşlarını görmek için bu doğrultuya bakmak gerekmez. En iyisi yapay ışıkların ve Ay’ın gözünüzü almadığı, gökyüzünün en karanlık bölgesine bakmaktır. Ayrıca, göktaşı yağmurlarının etkinliği genel olarak geceyarısından sonra, sabahın erken saatlerine doğru giderek artar. Bunun nedeni yeryüzünde bulunduğumuz bölgenin Dünya’nın yörüngesinde ilerlediği doğrultuya dönmesidir.
Ağustos’ta Gezegenler
Merkür ayın büyük bölümünde sabah gökyüzünde. Gezegen gündoğumundan yaklaşık bir saat önce doğu-kuzeydoğu ufkundan doğuyor. Gezegeni görebilmek için en iyi dönem ayın ilk haftası. Bundan sonra gezegen ufukta hızla alçalacak.
Venüs akşamları günbatımından sonra batı ufku üzerinde parlıyor ve havanın kararmasıyla birlikte batıyor. Gezegen ay boyunca ufkun üzerinde yavaş yavaş alçalacak ancak bu değişimi gözle fark etmek zor. Bunun yerine gezegenin her gün biraz sola doğru hareket ettiğini fark etmem mümkün. 15 ve 16 Ağustos akşamları Ay ve Venüs yakın konumda olacaklar.
Mars sabaha karşı doğuyor. Gezegen kış takımyıldızları arasında, Boğa Takımyıldızı sınırlarında bulunuyor. Gezegen ilerleyen günlerde giderek daha erken doğacak. 9 Ağustos’ta Mars ve Ay yakın konumda olacaklar.
Jüpiter sabah gökyüzünde ancak ayın başlarında Güneş’e çok yakın olduğundan görülemeyecek. Ayın ortalarından sonra gündoğumundan kısa süre önce gezegenin doğuşunu görmek mümkün olacak.
Satürn artık akşam gökyüzünde ve ayın başlarında akşam hava karardıktan yaklaşık bir saat sonra doğuyor. İlerleyen günlerde gezegen daha erken doğacak. 3 Ağustos’ta gezegen Ay’la yakın konumda olacak.
Hazırlayan: Alp Akoğlu
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız. (CC-BY-NC)
