Mart ayında akşam hava karardıktan sonra güneye baktığımızda kış gökyüzünün en parlak yıldızı Sirius’u (Akyıldız) tam karşımızda görebiliriz. Gökyüzünün en görkemli takımyıldızı Orion onun sağ üzerinde, yine gökyüzünün en parlak yıldızlarından biri olan Prokyon ise sol üzerinde yer alır. Sirius, Prokyon ve Orion’daki Betelgöz, Kış Üçgenini oluşturur. Kış Üçgeni Mart ayında hava karardıktan sonra gökyüzünde en yüksek konumuna ulaşmış olur.
Doğuya baktığımızda tam doğu ufku üzerinde Aslan Takımyıldızı yükselmiş durumda olur. İlkbahar’ın habercilerinden biri olarak kabul edilen bu takımyıldızın en parlak yıldızı olan Regulus, Aslan’ın kalbini simgeler. Aslan gökyüzünde yükseldikten sonra doğu ufku üzerinde yaz gökyüzünün en parlak yıldızı Arkturus belirir. Arkturus hava karardığında doğu ufku üzerinde yer alıyorsa ilkbahar gelmiş demektir. Bu, mart ayının sonlarına doğru gerçekleşir.
Kuzeye döndüğümüzde Büyük Ayı ilk dikkatimizi çeken takımyıldız olur. Takımyıldız bu ay hava karardığında Kutupyıldızı’nın doğusunda, yani onun sağında yer alıyor. İlerleyen günlerde ya da saatlerde gökyüzünde daha da yüksek konuma ulaşacak. Kutupyıldızı’nın diğer tarafına doğru yani biraz solumuza doğru baktığımızdaysa ufuktan Büyük Ayı ile yaklaşık aynı yükseklikte bulunan Kraliçe’yi görebiliriz.
Batıdaysa sonbaharın simgesi olan takımyıldızları görebiliriz. Bunlardan en belirgin olanlarından biri Boğa. Jüpiter de bu takımyıldızda, takımyıldızın en parlak yıldızı olan Aldebaran’ın yukarısında yer alıyor. Boğa’nın sağında Perseus Takımyıldızı’nı görmek mümkün. Boğa ile Perseus’un üstünde tepeye yakın konumda gördüğümüz parlak beyaz yıldızın adı Kapella. Kapella, Arabacı Takımyıldızı’nın en parlak yıldızı ve kış gökyüzünün de en parlak yıldızlarından biri.
Orion ve kılıcının ışıltısı
Orion Takımyıldızı kışın sonlarında akşam saatlerinde gökyüzündeki en yüksek konumunda olur. Yunan mitolojisinde Orion, denizler tansısı Poseidon’un oğludur. Efsaneye göre, yeryüzündeki tüm hayvanları avlayabileceğini söylemesi üzerine toprak ana Gaia tarafından gönderilen bir akrep tarafından öldürülmüştür ve gökyüzüne yerleşmiştir.
Takımyıldızın ortasındaki üç dizili yıldız Orion’un belindeki kemeri simgeler. Bu kemerin altında da Orion’un kılıcının ışıltısı görülür. Bu gördüğümüz ışıldı Orion Bulutsusu’dur. Orion Bulutsusu (M42), kış gökyüzünün en etkin yıldız oluşum bölgelerinden biridir.
Bulutsunun merkezinde, “Trapezium” adı verilen dört çok parlak ve sıcak yıldız bulunur. Bu genç yıldızlardan yayılan güçlü ışınım, çevredeki hidrojen gazını iyonize ederek bulutsunun pembe-kırmızı tonlarda parlamasını sağlar.
Orion Bulutsusu yüksek parlaklığı sayesinde ışık kirliliğinin az olduğu bölgelerde çıplak gözle dahi seçilebilir. Bir dürbün veya küçük bir teleskopla bakıldığında merkeze doğru yoğunlaşan gaz yapısı ve içindeki yıldızlar seçilebilir.
3 Mart Tam Ay Tutulması
Tam Ay tutulmaları sırasında Ay, Dünya’nın tam gölge konisine girer. Tamamen kararmak yerine atmosferden kırılıp Ay’ın üzerine düşen güneş ışığı nedeniyle kırmızımsı, bakır tonlarında bir renk alır. 3 Mart’ta gerçekleşecek tutulmanın tam tutulma evresi Asya’nın doğusundan ve Kuzey Amerika’nın batısından izlenebilecek. Tutulmanın hiçbir evresi Türkiye’den görülmeyecek.
İlkbahar Ilımı
20 Mart’ta Güneş ekvatora dik olarak gelecek ve tüm Dünya’da gece ve gündüz süreleri hemen hemen eşit olacak. Bu olaya ilkbahar ılımı adı veriliyor ve gerçekleştiği tarih ilkbaharın başlangıcı olarak kabul ediliyor. İlkbahar ılımı genelde 21 Mart olarak bilinse de her zaman 21 Mart’a denk gelmez. Bazı yıllarda 20 Mart’ta, nadiren de 19 Mart’ta gerçekleşir.
Mart’ta Gezegenler
Merkür, ayın ilk haftası akşam gökyüzünde. Ancak ufka çok yakın. Ayın ilk bir-iki günü batı ufkunun açık olduğu yerlerden günbatımının hemen ardından kısa sürelerle görülebilir. Gezegen ayın kalan bölümünde sabah gökyüzünde yer alacak. Ayın ortalarından itibaren yine çok kısa sürelerle bu kez gündoğumundan kısa süre önce doğu yönünde görülebilecek.
Venüs akşamları günbatımından kısa süre sonra batı ufkunda kısa sürelerle görülebilir. Gezegen ayın başlarında hava kararmadan batıyor. Ancak ilerleyen günlerde giderek yükselecek ve ay sonunda hava karardıktan sonra batıyor olacak.
Mars sabah gökyüzünde ancak ay boyunca ufka çok yakın konumda. Bu nedenle gezegen bu ay görülemeyecek. Mars’ı görebilmek için yaz aylarını beklemek gerekiyor.
Jüpiter hava karardığında gökyüzündeki en yüksek konumuna ulaşmış oluyor. Kış gökyüzünün parlak yıldızları arasında olmasına karşın onlardan daha da parlak olması sayesinde kolayca ayırt edilebiliyor.
Satürn ayın başlarında havanın kararmasıyla birlikte batıyor. Bu sırada gezegeni günbatımından yaklaşık yarım saat sonra batı ufku üzerinde görmek mümkün. Ancak günler ilerledikçe gezegen ufkun üzerinde alçalacak ve ayın ortalarından itibaren artık görülemeyecek kadar alçalmış olacak. Gezegeni Nisan sonundan itibaren sabah gökyüzünde görebileceğiz.
Hazırlayan: Alp Akoğlu
Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır. İçerik kullanım koşulları için tıklayınız.
