Ocak ayı, gökyüzü gözlemcileri için yılın en etkileyici dönemlerinden biridir. Kış mevsimiyle özdeşleşen takımyıldızlar, gün batımından kısa süre sonra doğu ufkundan yükselmeye başlar. Arabacı, Boğa, Orion, İkizler, Büyük Köpek ve Küçük Köpek bu dönemde gökyüzüne hâkim olur. Jüpiter’in de bu bölgede yer alması manzaraya daha da zenginlik katar. Jüpiter, kış gökyüzünün parlak yıldızları arasında dikkat çeker, çünkü tüm bu yıldızlardan daha parlaktır.
Akşam saatlerinde, kış gökyüzünün en belirgin şekillerinden biri olan Kış Üçgeni doğu ufku üzerinde belirir. Gökyüzünün en parlak yıldızı olan Sirius, Büyük Köpek Takımyıldızı’nda yer alır ve üçgenin en parlak köşesini oluşturur. Küçük Köpek Takımyıldızı’ndaki Prokyon üçgenin ikinci parlak köşesini oluştururken, Orion’un omuzlarından birini simgeleyen kırmızı renkli Betelgöz üçgeni tamamlar. Orion Takımyıldızı yükselirken, gökyüzünün en parlak ve en tanınmış bulutsularından biri olan Orion Bulutsusu da doğu ufku üzerinden görünür hâle gelir.
Kış takımyıldızları gökyüzünde yükselirken, sonbaharın belirgin takımyıldızları gökyüzünde en yüksek konumlarına ulaşmış olur. Andromeda, Perseus, Boğa ve Arabacı bu dönemde neredeyse tepede yer alır. Ocak ayı, bu takımyıldızları ve içerdikleri parlak yıldız kümeleri ile gökadaları gözlemlemek için oldukça elverişli bir zaman sunar. Gökyüzünün en parlak gökadalarından biri olan Andromeda Gökadası da bu saatlerde tam tepeye yakın bir konumda bulunur. Gece ilerledikçe bu bölgedeki takımyıldızlar batı ufkuna doğru kaymaya başlar.
Akşamın erken saatlerinde güney gökyüzünde görece sönük yıldızlar bulunur. Oğlak, Kova, Balıklar ve Balina gibi belirgin olmayan takımyıldızlar bu bölgede yer alır. Bu saatlerde güney gökyüzünde dikkat çeken en parlak yıldız Fomalhaut’tur. Ancak geceyarısına doğru manzara değişir. Orion, Boğa ve Büyük Köpek gibi kışın parlak takımyıldızları bu yönde yükselerek güney gökyüzünü zenginleştirir.
Her ne kadar kış mevsiminin ortalarına yaklaşılmış olsa da, akşamın ilk anlarında yaz gökyüzünden izler görmek mümkündür. Yaz Üçgeni’nin en parlak yıldızı olan Vega, günbatımının ardından kuzeybatı yönünde kısa bir süreliğine görülebilir. Vega; Kuğu Takımyıldızı’ndaki Deneb ve Kartal Takımyıldızı’ndaki Altair ile birlikte Yaz Üçgeni’ni oluşturur. Ayın ilk günlerinde, hava yeni kararmışken bu üç yıldız batı-kuzeybatı ufku üzerinde seçilebilir.
Kuzey gökyüzünde yer alan takımyıldızlar yıl boyunca görünür olsa da, Kutupyıldızı çevresindeki konumları mevsimlere göre değişir. Ocak ayında Kraliçe Takımyıldızı gökyüzünde en yüksek noktasına ulaşırken, Perseus onun hemen yakınında yer alır. Büyük Ayı ise bu dönemde akşam saatlerinde en alçak konumundadır. Bazı yıldızları ufkun hemen üzerinde, hatta kimi zaman ufkun altında kalabilir. Gecenin ilerleyen saatlerinde ise Büyük Ayı’nın kuzeydoğu yönünde yeniden yükseldiği gözlenir.
Dörtlük Göktaşı Yağmuru
Ocak ayının dikkat çekici gök olaylarından biri de Dörtlük Göktaşı Yağmuru’dur. Etkinliği ayın ilk yarısında hissedilen bu yağmur, 3–4 Ocak gecesi en yüksek seviyesine ulaşır. Uygun gözlem koşullarında saatte 120’ye kadar göktaşı görmek mümkün olabilir. Ancak Ay ışığı ve ışık kirliliği bu sayıyı önemli ölçüde azaltabilir. Dörtlük göktaşı yağmuru bu yıl dolunaya denk geliyor. Ay tüm gece en parlak haliyle gökyüzünde olacağından meteorları görmek pek mümkün olmayabilir.
Ocak’ta Gezegenler
Merkür ayın ortalarında sabah gökyüzünden akşam gökyüzüne geçecek. Ancak ay boyunca Güneş’e ve ufka çok yakın konumda olacağından görülemeyecek.
Venüs 6 Ocak’ta akşam gökyüzüne geçiyor. Gezegen ay boyunca batı ufku üzerinde yavaş yavaş yükselecek. Ancak ufuktan yeterinde yükselmeyeceği için bu ay gezegeni göremeyeceğiz.
Mars 9 Ocak’ta sabah gökyüzüne geçiyor ancak bu ay ufuktan yeterince yükselmeyeceği için Mars’ı da bu ay göremeyeceğiz.
Jüpiter bu ay gözlem için en iyi konumunda. Gezegen ayın başında günbatımıyla birlikte doğuyor, geceyarısı civarı gökyüzündeki en yüksek konumuna ulaşıyor ve sabah batıyor. Bu da tüm gece görülebileceği anlamına geliyor. Jüpiter günler ilerledikçe daha etken doğacak. Ay sonuna gediğimizde güneybatı ufku üzerinde yükselmiş olacak.
Satürn için gözlem süresi kısalmış durumda. Gezegen ayın başlarında akşam saat 23:00 civarı batıyor. Ay sonundaysa gezegen ancak saat 21:00’a kadar gökyüzünde kalacak.
Hazırlayan: Alp Akoğlu
