Kışa girmeye hazırlanırken, yaz mevsiminin simgesi olan Yaz Üçgeni’ni hala görebiliriz. Akşam hava karardığında Yaz Üçgeni’ni oluşturan Vega, Altair ve Deneb ufkun hemen üzerinde yer alır. Saatler ilerledikçe, Yaz Üçgeni’nin yerini Büyük Kare alıyor. Büyük Kare, Kanatlı At’ın gövdesinin oluşturur. Ayın başlarında günbatımından sonra güneyde yer alan Satürn de saatlerin ilerlemesiyle birlikte, geceyarısı civarı batı ufkundan batıyor.
Akşamın ilk saatlerinde güneye baktığımızda Satürn ve Güneybalığı’ndaki Fomalhaut dışında gökyüzünde parlak cisim görmüyoruz. Fomalhaut beyaz görünürken, Satürn sarımsı rengiyle ve ondan çok daha yüksekteki konumuyla dikkat çekiyor. Oğlak, Kova, Balıklar ve Balina gibi belirgin olmayan takımyıldızlar bu bölgede yer alır. Özellikle ışık kirliliğinin bulunduğu bölgelerde bu takımyıldızları seçmek zordur.
Güney gökyüzü saatlerin ilerlemesiyle, geceyarısına doğru giderek zenginleşir. Özellikle ayın sonlarına doğru bu durumun daha erken saatlerde gerçekleşecek. Orion, Boğa ve Büyük Köpek gibi belirgin takımyıldızlar güneyde yükselecek.
Doğu ufku bu dönemde gökyüzünün en zengin bölgesi. Havanın kararmasıyla birlikte Arabacı ve Boğa takımyıldızları yükselmiş olur. Hava karardıktan sonra gökyüzünün en etkiletici takımyıldızı olan Orion ufkun üzerinde belirir. Gökyüzünün dev avcısı Orion’un kemerini simgeleyen dizili üç parlak yıldız ufkun üzerinde belirgindir.
Orion ile birlikte, onun solunda yer alan İkizler Takımyıldızı da yükselir. Takımyıldızın Kastor ve Polluks adlı iki yıldızı, belirgin bir şekilde parlaktır. İkizlerin bu iki parlak yıldızının altında bulunan Jüpiter bu yıldızlara göre çok daha parlaktır.
Hava karardıktan sonra kuzeye doğru baktığımızda Kraliçe Takımyıldızı’nın en yüksek konumuna ulaştığını görürüz. Onun hemen sağında da Perseus yer alır. Yılın her dönemi gökyüzünde görmeye alıştığımız Büyük Ayı ise bu ay gökyüzünde en alçak konumundadır. Tam ufkun üzerinde, hatta bazı yıldızları ufkun yüksekliğine bağlı olarak ufkun altında kalır. Ancak gecenin ilerleyen saatlerinde Büyük Ayı’nın kuzeydoğu yönünde yükseldiğini görebiliriz.
Akşam saatlerinde tam tepeye baktığımızda Kanatlı At’ın gövdesini simgeleyen Büyük Kare’nin devamı olarak görünen Andromeda Takımyıldızını görürüz. Andromeda Takımyıldızı’nda bulunan Andromeda Gökadası ayın başında saat 21:00 civarı tam başucunda (gökyüzünde tam başımızın üzerindeki nokta) yer alır. Bu gökada, çıplak gözle görebileceğimiz en uzak gökcismidir. Işık kirliliğinin az olduğu yerlerden kolayca görülür. Andromeda Gökadası ayın ortasında saat 20:00’de, ay sonundaysa 20:00’de başucu konumunda olacak.
Arabacı’nın Açık Yıldız Kümeleri
Arabacı Takımyıldızı, kış gökyüzündeki en zengin bölgelerinden biri. M36, M37 ve M38 bu bölgedeki en dikkat çekici açık yıldız kümeleri arasında yer alır. Bir dürbünle ya da bir teleskopla aynı gece içinde kolayca gözlemlenebilirler. Aşağıda bu kümelerle ilgili ayrıntılı bilgiyi bulabilirsiniz.
Açık yıldız kümeleri, aynı gaz ve toz bulutundan oluşan yüzlerce genç yıldızın bir arada bulunduğu yapılardır. Genellikle gökadamızın sarmal kollarında yer alırlar. Gökadanın dönme hareketi nedeniyle zaman içinde dağılırlar. Gökyüzündeki en parlak açık yıldız kümesi Yedi Kızkardeşler ve Yedi Kandilli Süreyya olarak da bilinen Ülker’dir. Ülker de bu sıralar gözlem için çok iyi konumda.
Arabacı Takımyıldızı’nın merkez bölgesine yakın konumdaki M36, yaklaşık 25 milyon yıllık genç bir açık yıldız kümesidir ve içerdiği yıldızların çoğu mavi-beyaz renkleriyle dikkat çeker. 4.100 ışık yılı uzaklıkta olması nedeniyle takımyıldız sınırlarında yer alan M37 ve M38’e göre biraz daha sönük görünür. Ancak daha sıkı görünen yapısı nedeniyle teleskopla etkileyici görünür ve şekli bir X’i anırır. Dürbünle bakıldığında küçük ve yuvarlak bir bulut gibi görünür ama bazı yıldızları ayırt edilebilir.
M37, bölgenin en zengin ve en parlak açık yıldız kümesidir. Yaklaşık 500 milyon yaşında ve 4.500 ışık yılı uzaklıktadır. İçerdiği yıldız sayısı M36 ve M38’den çok daha fazladır. Küçük teleskoplarla bakıldığında bu zenginlik kolayca fark edilir. Dürbünle bazı parlak yıldızları hariç yıldızlarını ayırt etmek zordur, daha çok soluk bir ışık lekesi gibi görünür. Karanlık ve temiz bir gökyüzü altında M37, amatör gözlemciler için kış gökyüzünün en etkileyici kümelerinden biri olarak görünür.
M38, ele aldığımız üç yıldız kümesi arasındaki en geniş ve en dağınık kümedir. Yaklaşık 220 milyon yıl yaşında ve 4.200 ışık yılı uzaklıktadır. Yıldızları dağınık yapıdadır ve M36’nın sıkı görünümünü ya da M37’nin yıldız zenginliğini sunmaz. Ancak bir dürbünle ya da geniş alanı gören bir teleskopla bakıldığında güzel bir görünümü vardır. Bazı gözlemciler kümeyi “pi” harfine benzetir. Dürbünle bakıldığında soluk bir bulut olarak görünür ancak birkaç parlak yıldızı seçilebilir.
M38’in hemen güneybatısında NGC 1907 adlı başka bir açık yıldız kümesi bulunur. NGC 1907, M38’e çok yakın görünür ve dürbünle ya da geniş alanı gören teleskoplarla aynı anda görülebilirler. M38’e göre çok küçük ve daha sönük bir kümedir. Bu iki küme gökyüzünde yakın görünmelerine karşın fiziksel olarak birbirlerine bağlı değillerdir.
İkizler Göktaşı Yağmuru
7 ve 17 Aralık tarihleri arasında gerçekleşen İkizler Göktaşı Yağmuru 13/14 Aralık gecesi en yüksek etkinliğine ulaşır. İkizler Göktaşı Yağmuru’nun en etkin olduğu sırada aysız bir gecede saatte 120 kadar göktaşı görülebilir. Bu yıl Ay, göktaşı yağmurunun en etkin olduğu 13/14 Aralık gecesi sabaha karşı doğacak. Özellikle gece yarısıyla Ay’ın gökyüzünde yükselmeye başlayacağı 04:00 arası gözlem için en iyi aralık. Ancak diğer saatlerde de göktaşları görülebilir.
Aralık’ta Gezegenler
Merkür bu ay yılın en yüksek konumlarından birine ulaşıyor. Ancak sabah gökyüzünde yer alıyor. Ayın ilk yarısı gezegen hava aydınlanmaya başlamadan doğuyor. Ayın son haftasına kadar sabahları doğu ufkunun hemen üzerinde görülebilir.
Venüs Sabah gökyüzünde ancak ufukta çok almış durumda. Bu nedenle ay boyunca görülemeyecek. Gezegeni önümüzdeki aydan itibaren akşam gökyüzünde görmeye başlayacağız.
Mars akşam gökyüzünde ancak o da Güneş’e çok yakın konumda. Güneş battıktan hemen sonra, hava aydınlıkken batıyor. O nedenle bu ay Mars’ı da göremeyeceğiz.
Jüpiter ayın başlarında 21:00 civarı, ayın sonlarındaysa 19:00 civarı, yani hava karardıktan kısa süre sonra doğuyor. Gezegen İkizler takımyıldızında bulunuyor. Parlak kış takımyıldızlarının arasında olsa da onlara göre belirgin biçimde parlak olduğundan gezegeni tanımak kolay. 7 Aralık akşamı Jüpiter ve Ay yakın konumda olacaklar.
Satürn hava karardığında güneyde en yüksek konumuna ulaşmış oluyor. Gezegen bu bölgedeki en parlak cisim olduğundan tanımak kolay.
Hazırlayan: Alp Akoğlu
